Terça-feira, 31 de Maio de 2011

Sorriso de Criança!

.

POR MAU DICK

Sorriso malandro
Jovial
Salutar
Enfeitiçador
Destas crianças de Timor

Almas inocentes
Repletas de vida e formosura
Alicerce de betão humano
De um futuro prometedor
Em todo o seu esplendor

Sorriso cativante
Por vezes com sinal marcante
De uma infância sofredora
Dolorosa
E por vezes constrangedora

Multitude de sinais de vida
Que só não vê, quem não quer,
Ou faz de conta
E que muito se amonta
No armazém ou na montra
.

Deputados lamentam que capital de futuro banco nacional não seja aberto a todos os empresários

.

Díli, 31 mai (Lusa) -- A repartição do capital do futuro Banco Nacional de Desenvolvimento de Timor-Leste dominou hoje os trabalhos parlamentares, com alguns deputados a criticarem o "secretismo do processo".

O assunto foi levado ao plenário pelo deputado Lucas da Costa, que o escolheu para tema da declaração política da bancada do Partido Democrático (PD), um dos que integram a coligação que suporta o Governo, a Aliança da Maioria Parlamentar (AMP).

Apesar de se "congratular" por o Governo ter tomado a iniciativa de criar o Banco de Desenvolvimento Nacional, Lucas da Costa lamentou que o processo "esteja a ser decidido nos bastidores" e que só alguns empresários "tenham a possibilidade de participar no capital".

"No estabelecimento do capital daquele banco apenas estão envolvidos o Estado, com uma participação de 51 por cento, a Geocapital, com uma participação de 24 por cento, e os empresários Abílio Araújo e Júlio Álfaro, com 12,5 por cento", afirmou aquele deputado.

Embora o Governo ainda não tenha tornado pública nenhuma decisão, essa repartição do capital é a que consta de um documento oriundo do Ministério da Economia e Desenvolvimento, que chegou às mãos de alguns deputados e cuja autenticidade não foi contestada.

Lucas da Costa, na declaração política do seu partido, deu como dado adquirido que a decisão foi tomada, ao criticar a "falta de informação", o tratamento do processo "nos bastidores" e o facto de apenas a dois empresários timorenses ter sido dada a oportunidade de subscrever capital.

"Não há dúvidas sobre a capacidade desses dois empresários, mas há outros timorenses com capacidade para investir neste banco", comentou.

O deputado do PD lamentou ainda os gastos com a tentativa de aproximação ao banco indonésio Rakyat (BRI), "que não chegaram a nenhuma concretização, porque o BRI não vai entrar com o Governo na sociedade".

O tema foi aproveitado pela bancada da FRETILIN, na oposição, para exigir que sejam feitos estudos aprofundados antes de avançar para a criação do banco nacional.

Francisco Branco, deputado daquele partido, justificou a sua posição chamando a atenção para o problema do crédito mal parado que afeta os três bancos estrangeiros a operar em Timor-Leste: Caixa Geral de Depósitos/BNU, Mandiri e ANZ.

"São bancos com muito mais experiência, com quadros bem preparados, e mesmo assim vivem esses problemas, pelo que a criação de um banco nacional deve ter por base um estudo profundo", disse.

Quanto à repartição do capital, Francisco Branco não esconde preferir que o banco nacional tenha exclusivamente capitais públicos mas, em caso de haver abertura a privados, devia ser aberta a subscrição a todos os que o desejassem.

A Geocapital, indicada como segunda maior acionista do futuro banco, é uma sociedade criada em Macau, que tem como principais acionistas Stanley Ho e Ferro Ribeiro e detém posições em quatro instituições financeiras de países africanos de língua portuguesa, nomeadamente Angola, Cabo Verde, Guiné-Bissau e Moçambique.

MSO.

Lusa/Fim
.

Rede elétrica vai deixar de fora 50 mil famílias que Governo quer servir com renováveis

.

Díli, 31 mai (Lusa) -- Mais de 50 mil famílias timorenses vão ficar à margem do projeto da rede elétrica nacional, porque não é racional fazer esse investimento, disse à Lusa o secretário de Estado da Política Energética, Avelino Coelho.

O Governo tem em curso o Plano de Eletrificação Nacional, que compreende as centrais de produção de energia, a partir de óleo pesado ou gás natural, e a montagem de linhas de distribuição.

Apesar de ser considerado o maior investimento público em infraestruturas alguma vez feito em Timor-Leste, vão ficar de fora da rede elétrica nacional mais de 50 mil famílias, de acordo com o levantamento feito pelas próprias autoridades timorenses.

A razão, segundo explicou à Lusa Avelino Coelho, é que o relevo acentuado do interior do país, a dispersão das suas aldeias e o número reduzido de consumidores em alguns dos agregados populacionais, tornam incomportáveis os custos para fazer chegar a rede elétrica a esses pontos.

"É possível que algumas dessas situações se venham a resolver por si mesmas e que as pessoas se venham a deslocar por sua iniciativa para áreas mais próximas das estradas e de outras infraestruturas, ou se venham a fixar noutros centros, atraídas pelas melhores condições de vida, mas não todas", admitiu Avelino Coelho.

Melhorar as condições de vida das populações nas áreas remotas, através da auto-produção de energia é a aposta de Avelino Coelho para resolver o problema.

O secretário de Estado da Política Energética apresentou ao Conselho de Ministros o Plano de Eletrificação Rural, com o objetivo de suprir a impossibilidade de fazer chegar a rede de eletricidade nacional, e que assenta nas energias renováveis.

"O plano de eletrificação rural envolve a introdução de componentes de energias renováveis e a participação da comunidade na sua gestão, organizada em moldes cooperativos", explicou à Lusa.

O plano contempla dois modelos de instalação: uma "individual", em que cada casa produz a sua própria energia, sobretudo com recurso a painéis solares fotovoltaicos, e o tipo de solução "coletiva", baseado numa unidade de produção para servir um conjunto de edifícios ou habitações.

Nesses sistemas "coletivos" são previstas mini-hídricas, centrais eólicas e de biogás, sendo a exploração e gestão entregue a cooperativas elétricas locais.

"Para os grupos de beneficiários de sistemas de painéis solares individuais, temos previsto que seja o chefe de suco (presidente de freguesia) quem se responsabiliza pelo contrato e controla o sistema instalado na jurisdição do seu suco", disse

"Para a exploração de centrais elétricas comunitárias propomos que sejam formadas cooperativas locais para gerir essas centrais", referiu o secretário de Estado.

A política de eletrificação rural foi apresentada para ser discutida em Conselho Ministros, com base no sucesso de alguns projetos-piloto que têm de vindo a ser montados desde 2007 e que beneficiam já oito mil famílias.

De acordo com Avelino Coelho, o levantamento dos custos para a execução do Plano de Eletrificação Rural está a ser feito, pelo que ainda não é possível ter uma previsão orçamental, mas, acrescentou, em 2012 mais famílias deverão ser beneficiadas, de acordo com as disponibilidades do orçamento.

MSO.

Lusa/Fim
.


“FRETILIN Eziji PN Klarifika Viazen Ba Rai Liur”

.

Husi: Agus dos Santos - Jornal Independente - Tersa, 31 Maiu 2011

Dili-“Deputadu husi FRETILIN kontinua ezije meza Parlamentu Nasional, inklui Prezidente PN Fernando Lasama de Araujo, hodi atu esplika deputadu nain haat (4) nia viazen ba Finlandia no Italia foin lalais ne’e.

“Hau husu Prezidente Parlamentu Nasional atu kalrifika viazen deputadu sira nian, tanba presidente rasik deside kansela no publiku hotu akompanya (desizaun ne’e).

Maibe hakfodak deputadu sira ne’e kontinua halo viazen,”haktuir Vice Presidente Bancada FRETILIN Francisco Branco hateten iha Plenaria horseik.

Nia hatutan desizaun deputadu sira ne’e larespeita kredibilidade uma fukun.

Entertantu deputadu FRETILIN, Francisco Jeronimo, nudar membru PN ida ne’ebe halo vijita ba nasaun rua ne’e foin dadauk, hateten nia ba rai liur tanba hetan konvite husi governu.

Nia dehan molok nia hetan konvite nia hato’o ona karta subtituisaun temporariu ba meza PN.

“Antes ne’e hau halo ona karta subtituisaun temporariu no hau ba ne’e tanba desizaun governu nian, esplika nia ba INDEPENDENTE.

“Bainhira diario ne’e tenta atu konfirma ho prezidente PN maibe la asesu tamba okupadu ho servisu.
.

Estrada Ladiak, “Povu Barak Sei ‘Ataka’ Bloku AMP”

.

Husi: Agus dos Santos - Jornal Independente - Tersa, 31 Maiu 2011

Dili- Bloku AMP sei hetan kritika makas husi povu barak tamba grupo ne’e la konsege resolve problema Estrada iha nasaun ida ne’e.

Membru komisaun Eventual deputadu Francisco Araujo, dehan durante kampanya partidu politiku iha 2007, partidu barak fo promesa oioin hodi rejolve problema sira ne’e bainhira sira kaer ukun, maibe sira la konsege.

Nia hateten, kuaze Estrada tomak iha Timor Leste la lao normal.

“Bazeia ba fiskalizasaun emjeral husi komisaun tantu husi Bancada ASDT hodi halo audensia mos ho komunidade sira hatudu kondisaun Estrada sira ne’e piorliu tan tamba laiha atensaun masimu husi governu,”haktuir Francisco ba INDEPENDENTE.

Nia hatutan siruasaun ne’e komunidade tantu autoridade local kestiaona makas tamba kada tinan governu aloka orsamentu ne’ebe bo’ot maibe problema kontinua akontese.

“Osan kada tinan kontinua preve mais hanusa mak Estrada sira ne’e la resolve, Estrada nasional deit la resolve, pior liu Estrada rural,”lamenta Vice Xefe Bancada ASDT ne’e.

Tuir nia lolos iha orsamentu emerjensia hodi halo manutensaun ba Estrada hirak ne’e maibe rezultadu servisu iha kampu la hatudu mudansa positive.

Ho situasaun hirak ne’e tuir Vice Xefe Bancada ASDT ne’e katak situasaun ne’e sai dezafiu ida ba governasaun AMP tamba ladauk hatudu rejultadu dezenvolvimentu ne’ebe pozitivu.

“Agora tama ona anu de demokrasia katak tempu atu kampanya buat sira ne’e entaun situasaun sira ne’e atu resolve imediata sei susar. Promesa ne’ebe partidu sira promete iha tempu kampanya mak Estrada maibe saida mak akontese, lae ne’e dezafiu ida, tamba bainhira halo kampanya saida maka atu koalia tan iha tempu kampanya,”dehan deputadu ASDT Francisco.
.

Laiha Ekipamentu “Handtrator Abandona”

.

Timor Post - Tersa, 31 Maiu 2011

Manufahi-“Lansamentu brigada dois iha sub Distritu Fatuberliu Distritu Manufahi iha Tersa lideransa suku sira eziji ba Ministeriu Agrikultura no peska atu tau importansia ba Agrikultores hotu ho apoiu ekipamentu handtrator ne’ebé mak oras ne’e dadaun fahe ba iha area kosta sul brigade dois abandona, tanba laiha kombustovel no ekipamentu.

Ba Jornalista Xefe suku Luciano Batista hatete ho lansamentu brigade dois oportunidade diak atu deklara preokupasaun balun sobre ajudu balun husi MAP, i durante ne’e kapa’as, maibe sai preukupasaun maka hanesan, kombustivel no ekipamentu la sufisiente hanesan saroa, rotisida, gradi, no alat sisir, tanba ne’e husu ba MAP atu aumenta liu tan ekipamentus refere.

Iha fatin hanesan, Xefe Suku Viriato da Costa Fernandes hateten ba MAP atu hare mos ba irigasaun be’ebé mak a’at, tanba tempo bailoron bee la tama ba natar.

“Ha’u hare extesionista minimu teb-tebes se bele aumenta liu tan inklui tekniku Handtrator nian, tanba komunidade barak mak seidauk hatene atu otiliza handtrator, no aproveita husu mos apoiu mesin baku hare no aumenta handtrator ba suku rural sira, nune’e produsaun agrikultur bele lao susesu no fo benefisiu ba komunidade sira iha país ne’e,”hateten Xefe Suku viriato.

Iha biban ne’e Xefe Brigada Dois distritu Manufahi Mario de Araujo hatete kona ba preokupasaun hirak ne’e ida ne’e kompetensia Governu, maibe responsablidade ami nia mak atu ajuda povu sira atu maneja didiak buat ne’ebe mak estadu fo ona nune’e bele produz buat ruma iha moris lor-loron hanesan halo to’os no natar.(tin)
.

Problema Idozus, “Komunidade Keixa Ba PDHJ”

.

Jornal Nacional Diário - Tersa, 31 Maiu 2011

Dili-“Tanba tinan rua ona (2009-2010) seidauk simu osan idozus komunidade suku Koleati Sub-Distritu Hatulia Distritu Ermera keixa ba PDHJ atu rekomenda ba governu hodi resolve.

Iha via kominikadu ne’ebe diária ne’e asesu katak, komunidade hato’o problema hirak ne’eba PDHJ bainhira PDHJ hala’o hela programa servisu movies.

Komunidade Luis de Sausa hateten, Governu liu husi Minsteriu Solidaiedade Sosial (MSS) entrega ona osan ba responsavel servisu Ministeriu nian iha distritu hodi fahe ba idozus sira iha suku refere, maibe to’o ohin loron seidauk simu.

“Ferik katuas sira ne’ebé la’o labele no matan aat sira la ba simu entaun sira haruka deit sira nia oan mak ba simu, maibe responsavel servisu MSS ne’ela fo fali,”hateten Luis de Sousa nu’udar reprezetante idozus iha Distritu Ermera,”hatete Luis de Sousa.*/nty
,

Asanami: PD Mak Maun Bo'ot Xanana no Maun Bo'ot Xanana Mak PD

.

Written by Domingos Silva - Tuesday, 31 May 2011

CJITL Eleisaun, Sekretariu Jeral Partidu Demokratiku, Mariano Asanami Sabino ne'ebe mo hanesan Ministru Agrikultura no Peska iha nia intervensaun hodi responde jornalista debate nakloke iha fundasaun oriente hateten katak CNRT mak PD no PD mak CNRT.

“Maun Bo'ot Xanana uluk hamutuk ho ami durante tinan hitu – 7 hodi sai hanesan opozisaun, depois hamutuk fali iha governu AMP, maibe agora Maun bo'ot Xanana iha fali CNRT mos ema barak PD nian iha ne'eba hotu ona hanesan Julio Tomas Pinto, Miguel Manetelu, Bendito Freitas no seluk tan, uluk sira ne'e dehan impresta ba atu ajuda maibe oras ne'e sira iha ne'eba ona, progama balun PD nian mos tama hotu ba ne'eba, maibe ami PD sempre hamutuk nafatin ho Maun Bo'ot Xanana” Asanami hateten.

“PD ne'e uluk deklara an iha loron 10 Junho 2001, loron ida deit hafoin CNRT dizolve an iha Balide, Dili” Asanami hateten.

Tuir Asanami katak PD oras ne'e metin liu tan ona tanba konsege hari ona nia strutura metin liu tan to'o iha baze.

Nune'e mo prezidente interinu PD, Nominando Martins Buras hateten katak PD oras ne'e iha ona estrutura to'o suku 356 no sei falta tan deit ona iha suku 86 hodi kompleta molok kongresu nasional ne'ebe sei hala'o iha Outubro 2011 mai.

Dirijente PD hato'o asuntu ne'e liu husi seminar ne'ebe hala'o, Terca feira ne'e (31/5) iha Fundasaun Oriente ne'ebe organiza husi Centru Jornalista Investigativu Timor Leste – CJITL. (Domingos da Silva/CJITL)
.

Tumour surgery offers farmer hope

.

CATHY O'LEARY MEDICAL EDITOR - The West Australian - May 31, 2011

Perth doctors have used painstaking surgery to save the arm of an East Timorese farmer who had an aggressive football-sized tumour.

The seven-hour operation at Hollywood Private Hospital last week was challenging because the tumour was wrapped around bone, tissue and nerves and the function of hand had to be maintained.

With limited medical resources in East Timor, Agostinho Marques, 29, who supports a family including his seven-year-old daughter, faced an amputation. The tumour had replaced most of his radius bone and could have turned cancerous.

Orthopaedic surgeon Richard Carey-Smith, plastic surgeon Adrian Brooks and other specialists volunteered time and Rotary International paid for Mr Marques' visit. Perth's East Timorese community helped with his care.

Dr Carey-Smith said managing bone and soft tissue tumours was complex but the surgery went well.

"We found the major nerves and vessels and then moved the tendons off both sides of the arm," Mr Carey-Smith said. "The next step was the removal of the tumour and bone from the arm and reconstruction of the arm by fusing the hand to the remaining bone."

The hospital and its parent company Ramsay Health Care regularly fund humanitarian projects in Australia and overseas.

Mr Marques said he was grateful his arm was saved, especially because he had a family to support.
.

PNTL envolvida em escândalo pornográfico

.

SAPO TL com Jornal Independente - 31 de Maio de 2011

De acordo com o jornal Independente, elementos da PNTL estiveram envolvidos num filme pornográfico. O Secretário de Estado de Segurança Francisco Guterres garante que serão demitidos se as investigações chegarem a conclusão de que efectivamente violaram o regulamento interno.

No filme propriamente dito participam duas mulheres e um homem, envergando fardas policiais e em que o símbolo da PNTL é bem visível. Guterres informa que estão em curso as investigações. “Se ele (ou ela) violou o regulamento interno, deverá sair imediatamente.

Todos os policias terão que seguir à risca o que estipulado no regulamento,” garante. Contudo o código penal timorense não é muito claro relativamente a este tipo de casos.

“Da nossa parte, não queremos manchar a imagem da PNTL. Estamos em busca de uma solução viável, de forma a não violar o próprio direito das pessoas já que o código penal não é de todo esclarecedor”.

Segundo o jornal Independente, a PNTL irá igualmente averiguar quem esteve por detrás das câmaras e perceber se o vídeo seria para consumo interno ou comercializa-lo.

“Deveremos ir com cautela porque não queremos criar um novo problema para instituição,” conclui.
.

Three years on no significant change: MP Moreira

.

Timornewsline, May 30, 2011 Dili

MP Inacio Moreira from Fretilin Party said the Government had spent the country's state budget totally US 2106,044, yet there has been no significant change to the country's development.

"Every year the Government allocates a large amount of money for the country's development, but the roads and bridges are still in poor condition," Moreira said.

Moreira also called on the Court of Appeals to hold a profound investigation into all ministers and directors, as they have spent the state budget for their personal interest.

Moreira added the AMP Government's mandate is about to end, but the country's state budget is spent much for overseas visit. Josmel
.

JSMP concerned about President Horta's decision

.
.
Radio Timor-Leste, May 28, 2011 language source: Tetun

Director for Judicial System Monitoring Program (JSMP), Luis Oliveira said they are concerned about President Jose Ramos Horta's decision, as he [the president] gives pardon to a defendant who has not served sentence for a year.

Oliveira made the comments in relation to the recent pardon given by President Horta to the three defendants.

Oliveira affirmed that the president has the prerogative rights to pardon any defendant, but not for the one who have just been detained for one month.

Oliveira called on the country's legislative institutions and the Ministry of Justice to create as soon as possible a law which will produce criteria of giving pardon.
.

País terá condições para participar no mercado único da ASEAN em 2015 - Ministério das Finanças

.

Díli, 30 mai (Lusa) -- Timor-Leste tem possibilidades de realizar as reformas necessárias para poder entrar no mercado único do Sudeste Asiático (AEC), que a ASEAN pretende criar em 2015, defendeu hoje em Díli João Saldanha, do Ministério das Finanças.

Aquele quadro superior do Ministério das Finanças timorense, ao intervir na conferência de consultas sobre a adesão à Associação das Nações do Sudeste Asiático (ASEAN) e as perspetivas até 2030, salientou que o país já tem condições que facilitam a entrada no mercado único.

O responsável apontou nomeadamente a taxa sobre os direitos de importação de bens e serviços inferior a cinco por cento, exceto para a eletrónica de consumo, poucas restrições à livre circulação de capitais e ao investimento estrangeiro, bem como ao fluxo de mão de obra que seja qualificada.

João Saldanha realçou, por outro lado, que está ao alcance de Timor-Leste manter o seu crescimento económico em dois dígitos por mais duas décadas, com o desenvolvimento das infraestruturas e a qualificação da sua população ativa.

"Os principais desafios que o país enfrenta são precisamente as infraestruturas subdesenvolvidas, as baixas qualificações e falta de produtividade, a ausência de direitos de propriedade", enumerou.

As autoridades contam, como motor para esse desenvolvimento, com os rendimentos do petróleo e do gás, prevendo que as receitas do Fundo Petrolífero dupliquem até 2015 e apostam no investimento público nas infraestruturas, nos recursos humanos e em setores chave da economia.

Lembrando que o crescimento entre 2007 e 2010 foi de cerca de 11 por cento, João Saldanha sustentou que é espectável que Timor-Leste possa manter esses níveis de crescimento.

"Timor-Leste parte de uma base baixa, a qualificação e a capacidade de inovação trarão ganhos de produtividade, a melhoria das infraestruturas e designadamente da rede viária irá descentralizar o crescimento a outros distritos, que por agora se concentra em Díli, as reformas vão incentivar o fortalecimento do setor privado", justificou.

Segundo aquele quadro superior do Ministério das Finanças, na primeira década o crescimento económico deverá assentar sobretudo no crescimento das produções agrícolas e do petróleo e do gás, mas será a indústria e os serviços que deverão sustentar os dois dígitos de crescimento na segunda década, através da integração regional e global, mediante o incremento das trocas comerciais e em especial das exportações.

Pelas projeções do Ministério da Economia até 2030, Timor-Leste vai sofrer profundas alterações estruturais que farão reduzir o peso da agricultura (de 30 por cento em 2010 para 20 por cento em 2030), aumentar significativamente o da indústria e serviços (de 31 por cento para 60 por cento) e diminuir o setor público (de 55 por cento para 20 por cento).

Entre as medidas macroeconómicas que defendeu, João Saldanha apontou o controlo dos gastos do Estado, conter a inflação em níveis não superiores a um dígito, manter a economia baseada no dólar norte-americano nos tempos mais próximos e dar sustentabilidade à balança de pagamentos através da redução do deficit comercial, incrementando as exportações.

MSO.

Lusa/Fim
.

Segunda-feira, 30 de Maio de 2011

FRETILIN LA'OS AUTOR, MAIBE SAI VITIMA DA KRISE DE 2006

.

Hussi - Gregório Saldanha

Resposta hasoru diskursu Sr. Mariano Sabino iha konsolidasaun PD iha Vila Verde, aldeia Nope,14/05/2011 katak Fretilin maka Autor Krise 2006

Povo Timor Leste fo'o ona nia testemunha katak laos Fretilin maka halo krise 2006, maibe nia sai vitima husi konspirasaun partidu politiku oposiasaun sira, inklui PD, no mos konspirasaun internacional husi Australia.

Saida maka sira hakarak? Hadau PODER no kontrola MINA RAI. Ita hotu hatene katak momentu neba Fretilin maka kaer ukun iha rai ne'e. Laiha logika ba Fretlin atu harahun nia governasaun rasik, tamba ne'e signifika aventura no oho'an (bunuh diri) antes ema oho nia.

Maibe embora nune, tuir Fretilin nia natureza wainhira hahu husi kedas nia moris (existencia), "nunka abandona nia responsabilidade ba povu no rai ida ne'e".

Hau hakarak refere ba prontidaun no nosaun de responsabilidade husi Ministro Interior Rogerio Tiago Lobato iha tribunal Timor Leste nia oin, no prontidaun no nosaun de responsabilidade husi Primeiro Ministro Dr. Mari Alkatiri iha tempu neba hodi presta deklarasoins iha autoridades TL sira nia oin relaciona ho krise 2006. Saida maka akontece e que, laiha justifiksaun atu kondena dr. Mari Alkatiri ou Fretilin, nebe nia rasik assume kargu nudar Secretario Geral partido.

Ora bem, hau la'mai ho intensaun atu gaba (elogiar) ka minimiza (hatun) ema ruma, maibe hau sente orgulho halo parte iha Fretilin nebe nia lideres sira huri uluk kedas, mesak ema nebe iha responsabildade deit.

Se la'os tamba responsabilidades nebe hatudu husi Fretilin no nia lideres sira durante tempu krise karik, ohin ita la'moris iha rai ida hakmatek no demokratiku. Se la'os tamba sentidu de estado nebe prova ona husi Fretilin no nia dirigentes sira karik, ohin ita hetan Timor Leste ida nakonu ho odiu no vingansa iha Povu Maubere nia let.

Hau, no ami husi Fretilin laiha kompetencia atu tau kanuru tohar ba decisaun PD atu koliga ho se deit, inklui CNRT nebe dirigidu husi ita nia Maun Bo'ot Xanana Gusmao.

Maibe ami iha obrigasaun no direitu tomak atu defende ami nia partidu nia dignidade, partidu nebe hanorin ami iha tempu naruk atu firme nafatin mesmu iha terus, hanorin ami atu hadmomi no serbi povu kiak Maubere no rai kik'oan Timor Leste.
.

Sexta-feira, 27 de Maio de 2011

Ex-milícia julgado em Díli por crime contra a Humanidade após o referendo de 1999

.

Díli, 27 mai (Lusa) -- Um ex-milícia acusado de crime contra a humanidade pela participação num homicídio em Liquiçá, nos distúrbios após o referendo de 1999, começou a ser julgado em Díli, Timor-Leste.

O julgamento do processo, que já havia sido adiado, teve finalmente início devido à decisão judicial de separar os processos relativamente aos dois arguidos, já que um deles se encontra ausente, supostamente na Indonésia.

Valentim Lavio, membro da milícia "Besi Merah Putih" (BMP), começou a ser julgado em processo comum pelo Coletivo Especial para os Crimes Graves, enquanto Alfonso de Jesus, o outro arguido, deverá ser julgado se voltar a entrar no país.

Segundo a acusação da Procuradoria, a milícia Besi Merah Putih realizou ataques generalizados e sistemáticos no distrito de Liquiçá, entre janeiro e setembro de 1999, agindo com total impunidade e em colaboração íntima com os soldados indonésios (TNI).

"Patrício Sarmento Viegas, tido como apoiante da independência, ao perceber que se deterioravam as condições de segurança em Timor-Leste, decidiu partir com a família para a fronteira", segundo a acusação.

A vítima partiu a 05 de setembro num "comboio" de cerca de 50 viaturas, mas ao chegar ao mercado de Liquiçá estava uma barreira montada por milícias da BMP, que o forçaram a sair do carro, espancaram e levaram para ser interrogado, tendo-lhe a BMP confiscado a viatura.

Acabou por regressar com os familiares a Díli, para conseguir uma "autorização de viagem" do líder da milícia Aitarak, Eurico Guterres, e já com o documento, fez-se de novo ao caminho com a família, sendo intercetado outra vez pela milícia BMP, junto ao mercado de Liquiçá.

Foi forçado a sair do veículo e levado até à Praia de Pala, onde Patrício Viegas foi alvejado na cabeça por Alfonso de Jesus com um tiro de espingarda SKS, refere a acusação.

"Patrício Viegas ainda respirava, mas Valentim Lavio, que agora está a ser julgado, terá agarrado numa faca e cortou-lhe a garganta", acrescenta.

O primeiro dia do julgamento foi destinado a ouvir o arguido Valentim Lavio, que se dispôs a falar perante o coletivo, para negar os factos da acusação que lhe dizem respeito, alegando que nessa data não se encontrava em Timor-Leste, pois já tinha partido para a Indonésia.

O julgamento deverá prosseguir no dia 02 de junho, tendo já mais três sessões marcadas para os dias seguintes, para ouvir as testemunhas.

Só a acusação reuniu 41 declarações testemunhais, além de relatórios forenses e provas documentais, estando a defesa de Valentim Lavio a cargo do defensor público José da Silva.

MSO.
.

Quinta-feira, 26 de Maio de 2011

Ex-vice-PM Mário Carrascalão critica admissões "sem controlo" no Estado

.

Díli, 25 mai (Lusa) -- O ex-vice-primeiro-ministro de Timor-Leste e atual deputado do PSD Mário Viegas Carrascalão disse hoje que houve nomeações de funcionários temporários para os ministérios que escaparam ao controlo da Comissão da Função Pública (CFC).

A Comissão da Função Pública é um órgão independente, criado em julho de 2009, com o propósito de desenvolver serviços públicos eficientes e eficazes, através de políticas justas de gestão de recursos humanos e da promoção da formação técnica dos funcionários públicos.

Em declarações prestadas hoje à Lusa, dia em que o presidente da CFC, Libório Pereira, apresentou ao Parlamento o relatório anual daquela comissão, Mário Carrascalão criticou as "admissões sem controlo" na Função Pública, que, disse, causaram "inflação orçamental".

"Os ministérios nomeiam funcionários temporários que depois acabam por exigir a sua passagem à categoria de permanentes. Houve mesmo casos em que se admitiam pessoas e se lhes pagava a título de "bens e serviços", o que não foi controlado pela Comissão da Função Pública", acusou.

Outra questão levantada por Mário Carrascalão, que saiu do Governo incompatibilizado com o primeiro-ministro, Xanana Gusmão, foi o problema das disparidades salariais com os diretores de serviços, considerando que é fator de desmotivação dos funcionários.

Críticas à política de recursos humanos que tem sido seguida na administração pública foram também feitas pelo deputado da oposição Estanislau da Silva (FRETILIN), que acusou o Governo de aumentar o número de funcionários temporários com objetivos políticos.

"O Governo da Aliança da Maioria Parlamentar (AMP) aumentou o número dos funcionários temporários, não porque precisava de mais pessoas para trabalhar, mas para poder selecionar os funcionários através das suas orientações políticas e favorecer os seus apoiantes", acusou.

Estanislau da Silva criticou igualmente os critérios com que está a ser feita a integração dos temporários no quadro da Função Pública, discordando de que seja dada aos diretores a palavra decisiva.

"O que estão a fazer pode criar problemas porque não há uma seleção rigorosa. Há os que não fazem nada e não têm bom comportamento, mas por causa da amizade com diretores passam, prejudicando o serviço que é prestado à comunidade pela administração pública", afirmou.

O presidente da Comissão da Função Pública, Libório Pereira, disse que a Comissão foi encarregada de regularizar a gestão dos recursos da Administração Pública, conforme a política definida pelo Governo e os critérios estabelecidos para a conversão dos funcionários temporários em permanentes.

"A política de conversão dos trabalhadores temporários em funcionários permanentes foi publicada no Jornal da República, através de Resolução do Governo, que definiu os critérios básicos de admissão e é com base neles que a Comissão supervisiona o processo de recrutamento", declarou.

No total, deverão ser convertidos pela Comissão da Função Pública cerca de 13 mil trabalhadores precários em permanentes, dos quais seis mil são professores, segundo o presidente daquele organismo.

MSO.

Lusa/Fim
.

Quarta-feira, 25 de Maio de 2011

Missão política e empresarial liderada por Edmund Ho em Timor-Leste e Singapura

.

Edmund Ho
Macau, China, 25 mai (Lusa) -- O ex-chefe do Executivo de Macau, Edmund Ho, lidera entre 06 e 09 de junho uma missão política e empresarial de Macau e da China a Timor-Leste e Singapura, disse hoje à Lusa fonte ligada à organização da visita.

A missão, que inclui empresários de Macau e da China -- incluindo o empresário Ng Fok e a China Road, que recentemente estiveram em Díli numa visita de avaliação de oportunidades de investimento -- é liderada por Edmund Ho que, além de antigo chefe do Governo de Macau, é vice-presidente da Comissão Consultiva Política do Povo Chinês.

A delegação inclui também Francis Tam, o Secretário para a Economia e Finanças do Governo de Macau.

A missão deixa Macau a 06 de junho e permanecerá um dia na capital timorense sendo recebida pelo Presidente, José Ramos-Horta, e pelo primeiro-ministro, Xanana Gusmão, acrescentou a fonte.

Já em Singapura, além de contactos empresariais, a delegação de cerca de 50 pessoas visita a nova zona de entretenimento da Cidade Estado na ilha Sentosa, onde estão construídos os hotéis casinos, um dos quais propriedade da Las Vegas Sands, que tem em Macau os dois maiores casinos do mundo.

"É uma visita muito curta que visa uma aproximação não só a Timor-Leste como também a Singapura aproveitando as potencialidades de Macau como plataforma de serviços e de aproximação entre empresas e empresários da China e dos países de língua portuguesa e da região", explicou a fonte à Agência Lusa.

Também em junho, Francis Tam deverá regressar a Timor-Leste à frente de uma delegação empresarial de Macau que se juntará à missão empresarial que será liderada pelo vice-ministro do Comércio da China, Chen Jian.

JCS.

Lusa/fim
.

Horta: Hau La Fiar Tinan 2012 Atu Hadia Infraestrutura

.

Jornal Nacional Diário - Kuarta, 25 Maiu 2011

2012, PR Horta Sei Obriga Governu Monta Internet Iha Sub-Distritu

Dili-“Orsamentu Geral Estado ba tinan 2012, Presidente Repúblika (PR) José Ramos Horta sei obriga Governu atu monta Internet tama sai Distrito no Sub-Distrito iha Timor-Leste tomak para estudante nomos públiku bele asesu.

Tuir PR Horta, atu responde ba mundo ne’ebé oras ne’e avansadu teb-tebes ho Informasaun no teknologia, maka governu tenki monta duni internet para Timor oan sira labele hakiduk fali mai kotuk.

“Iha orsamentu tinan 2012 ne’e mai, Governu tau osan maka’as liu ba edukasaun hodi monta Internet iha Sub-Distritu no Distritu para asesu informasaun global ba estudante sira,”dehan PR Horta iha dialogu aberta ho profesores nomos estudante eskola sekundaria Santo Antonio Essa Baucau Vila Antiga, segunda, (24/5), semana ne’e.

Horta dehan, tanba saida mak nia sei haka’as Governu atu tau prioridade liu ba edukasaun iha tinan 2012, tanba tinan 2012 Partido Politiku sira hotu fadigadu mak atu halo kompaña eleitoral.

“Hau (Horta) La fiar tinan 2012 atu hadia infraestrutura ne’ebé sei a’at hela, ne’ebé diak liu mak tau osan ba edukasaun, e saude para hasae nafatin kualidade, e infraestrutura mos sei la la’o tanba hotu-hotu sei tun mak halo kampaña,”tenik PR Horta.

Horta hatutan, obriga Governu atu monta Internet iha Sub-distritu, tanba iha Dili, Presidensia Repúblika loke ona Internet gratuita Wireless ba publiku ne’ebe ema barak mak ba asesu.cru
.

Bancada FRETILIN, Francisco Branco, “Governu La Selu Subsidiu Fulan 5 ba Estajiariu Medisina”

.

Jornal Nacional Diário - Kuarta, 25 Maiu 2011

Dili-“Fulan 5 ona estajiariu medisina sira seidauk simu subsidiu nebe governu rpomete ba ema ida US$75.00/fulan.

Ho prosesu selu atraza subsidiu ba estajiariu medisina ne’e halo membru Parlamentu Nasional loke ibun hodi husu atu governu labele haluha ninia promesa.

Membru Parlamentu Nasional husi Bancada FRETILIN, Francisco Miranda Branco husu ba governu atu tau atensaun lalais hodi rejolve sunsidiu medisina estajiarius sira nian ne’e hodi bele fasilita sira nia knar.

“Formasaun dezenvolvimentu rekursu humanu importante iha kualker nasaun, tamba ne’e governu labele husik situasaun ne’e,”haklaken Branco ba JNDiario iha Uma fukun PN, Tersa (24/5).

Branco hatutan, atrazu selu subsidiu ba estajiariu medisina sira ne’e belelori konsekuensia ba sira prosesu estajiu nian, liu-liu atu responde sira nia akomodasaun.cal
.

Deputadu Nain 4 Ba Rai Liur, " Viola’ Kna’ar"

.

Husi: Manuel da Siva - Jornal Independente - Kuarta, 25 Maiu 2011

Dili-“Membru Parlamentu Nasional nain ha’at (4) ne’ebe halao hela viajen estranjeiru ba Finlandia no Italia hodi ba haree jerador sira ho modelu Warsila hetan kritika maka’as husi sira nia maluk sira iha uma fukun PN horseik tamba servisu ida ne’e laos sira nia kompetensia.

Deputadu husi Bancada FRETILIN Inacio Moreira hateten nia la konkorda ho vizitasaun ne’ebe maka membru PN husi FRETILIN, CNRT, PD, no PSD ne’e halao hela.

Nia informa servisu ida ne’e halao ona husi komisaun PN foin ne’e no relatoriu servisu aprezenta ona ba uma fukun.

“Komisaun G halo tiha ona nia servisu, i servisu ho diak no hatama tan ona relatoriu iha Parlamentu.

Tuir mai iha fali destintu deputadu sira balun husi komisaun seluk ne’ebe husu ba haree tan jerador sira ne’e iha fatin finlandia ho triste, Italia,’Inacio hateten.

Inacio Kestiaona Osan Viazen Deputadu Sira

“Pergunta mak ne’e se mak selu viazen tomak ba distintu deputadu sira ne’eatu halo vizita ida ne’e, Governu ka kompaña ida mai halo projeitu ne’e? se governu mak selu laiha orsamentu ne’ebe planeia ba ema ne’ebe mak ba halo servisu laos nia responsablidade,”dehan deputadu Inacio.

Presidente Komisaun G, Pedro Martires

Prezidente Komisaun G, deputadu Pedro Martires da Costa dehan ninia komisaun laiha kuinesementu ba vizita ne’e tamba komisaun halo tiha ona vizita ba haree jerador ho Marka Warsila ne’ebe mak halo iha Finlandia ho Italia.

Nia dehan deputadu sira ne’e simu konvite husi sekretariu estadu Eletrisidade ba pesoal maibe komisaun G laiha kuinesementu konaba deslokasaun ba ne’e,”Lahatene se mak selu sira,”dehan Pedro.

Presidente PN Lasama

Prezidente Parlamentu Nasional Fernando Lasama hateten, bainhira nia simu informasaun konaba vizita ida ne’e nia hateten ba deputadu sira ne’e, atu lalika ba.

Maibe, Reprezetante Povu sira ne’e hili ba rai liur duke iha uma fukun hodi halao servisu, dehan Lasama.

Maske nune’e, Xefe PN ne’e dehan laiha problema atu sira ba maibe labele uza osan estadu tanba servisu ne’ela’os sira nia kompetensia.
.

“Alkatiri La Fiar Tribunal Autoriza GFM Sai Parpol”

.

Timor Post - Kuarta, 24 Maiu 2011

Dili-“Sekretariu Jeral Partidu FRETILIN, Dr Marí Alkatiri la fiar tribunal sei autoriza Grupu FRETILIN Mudansa (GFM) atu sai partidu politiku (Parpol), tanba FRETILIN iha Timor Leste ida deit, laiha FRETILIN rua.

Alkatiri deklara ida ne’e iha entervista durante oras ida iha Radio Maubere Frekuensia 99.9 FM, Tersa (25/5) hourseik lorokraik.

“Hau la fiar tribunal atu autoriza grupu ne’e sai partidu, karik autoriza mos, sira labele sai ba fatin ida, tanba laiha militante,”Alkatiri dehan.

Nia esplika, Partidu FRETILIN ne’e partidu istoriku ne’ebe luta to’o Timor Leste hetan Independensia, 20 Novembru 1975 to’o restaura fali Independensia 20 Maiu 2002.

Alkatiri kestiaona kona ba bendera no simbolu ne’ebe GFM uza,”Bandeira FRETILIN ne’e, ema fakar ran, mate iha rai ne’e, atu defende nia, Agora sira uza bandeira hanesan, maibe tau fali kor oinseluk, uluk Indonezia okupa rai ne’e, mos la estraga bandera hanesan ne’e,”Alkatiri dehan tan.

Hanesan públika tiha ona iha edisaun 23 Maiu 2011, Ministeriu Justisa simu tiha ona dokumentu ofisial husi grupo FRETILIN Mudansa (GFM), atu estuda didiak hodi haruka fali ba Tribunal Rekursu atu foti desizaun, bele sai partidu politiku ka lae.

Ministeriu Justisa, Lucia Lobato hato’o informasaun ne’e ba jornalista sira iha Dili, sesta (20/5), bainhira hudu kona-ba ezijensia Grupu FRETILIN Mudansa atu sai partidu politiku (parpol).

Tuir Lucia Lobato, Ministeriu Justica estuda ho seriu dokumentu sira, liu-liu kona bandeira no simbolu sira, ne’ebe atu uja karik hanesan partidu seluk.

“Iha tempu badak sei hare ami estuda dokumentu sira, ne’ebe ho asina rihun ba rihun, hodi haree didiak, grupu ne’e serve duni atu sai partidu politiku ka lae, administrativamente prepara dokumentu hamutuk ho pedidu, no hala’o tuir rekejitu sira ne’ebe transforma ona iha lei,”Lucia hateten.

Grupu FRETILIN Mudansa oras ne’e iha konfiansa atu sai partidu politiku, nune’e bele partisipa eleisaun 2012,”Ami husu ba GFM para hein dokumentus ne’ebe MJ sei haree, kona-ba atributus ne’ebe usa husi GFM diferensia ka iha simbolu balun ne’ebe hanesan ho partidu seluk,”Lucia esplika tan.(00)
.

“Alkatiri, Lu-Olo Sai Ezemplu Ba Demokrasia”

.

Husi: Agos Santos - Jornal Independente - Tersa, 24 Maiu 2011

Dili-“FRETILIN nia lider nain rua, Francisco Guterres Lu-Olo ho Marí Alkatiri nudar ema sira ne’ebe fo ezemplo diak ba prosesu demokrasia iha Timor Leste.

Prezidete Repúblika José Ramos Horta hateten kritika barak hasoru lider nain rua ne’e durante krizi 2006 maibe sira kontinua hatudu sira nia nasionalismu hodi kontribui ba estabilidade, transparansia no demokrasia.

“Dala barak hau koalia ho ema seluk iha rai ida ne’e,… iha rai liur, ne’ebe que durante ne’e hau observa oinsa Marí Alkatiri nia terus iha 2006 nudar ema, nudar ser umanu…… nomos maun bo’ot Francisco Guterres Lu-Olo, hau hare ho hau nia matan,”Dr. Ramos Horta hateten iha ninia deskursu iha selebrasaun loron ASDT ba FRETILIN dala 37 iha Sede Comite Central FRETILIN, Sesta (20/5).

“Ne’e hatudu gandeza bo’ot no ezemplu diak ba ema hotu, hau admira tamba la’os uluk sai primeiru Ministru ka lidera FRETILIN no tempu naruk maibe admira liu tamba nia kondisaun umanista, maske nia terus pesoal iha tinan barak hau nunka rona nia hirus odiu tamba buat ne’ebe akontese ba nia ho politikamente ka pesoalmente.”

Horta hatutan FRETILIN ne’ebe hahu luta komesa husi 1974 to’o oin loron infrenta situasaun oi-oin, maske nune’e FRETILIN ne’ebe funda husi nia rasik ho Alkatiri ejisti nafatin hodi liberta tan povu ida ne’e husi mukit no terus nia laran.

Husi prosesu naruk ne’ebe liu ona, xefe estadu hateten, responsablidade bo’ot ba lideransa no militante tomak FRETILIN nian atu kontinua kaer metin transparansia no unidade nasional iha eleisaun jeral 2012.

“Iha tinan barak nia laran FRETILIN hatudu ona dame no unidade nasional tamba papel FRETILIN sentral no importante,” Dr. Ramos Horta hateten.

Presidente Partidu FRETILIN Lu-Olo

Lu-Olo hateten prosesu barak maka konsege FRETILIN ultrapasa no hetan ukun an husi sistema no mekanismu oi-oin.

Maibe ho ukun, Lu-Olo hateten, prosesu hotu tenke tuir lei ne’ebe vigora iha rai ida ne’e hodi labele tuir deit ema ida nia vontade.

Iha selebrasaun ida ne’e, FRETILIN mos lansa ninia Radiu Maubere, ne’ebe públiku bele asesu iha FM 99.9,” dehan Lu-Olo.

Sekretariu Jeral Partidu FRETILIN, Dr Marí Alkatiri

Dr. Alkatiri hateten tinan 37 FRETILIN nia moris ne’e signifika durasaun povu Maubere nia luta ba independensia.

“Ne’e hatudu katak, “Se FRETILIN laiha……Independensia mos laiha”, ne’e mak realidade, hakarak ka lakohi halo parte istoria povu maubere nian. Dehan Alkatiri.

Alkatiri hatutan, rejultadu luta ne’ebe FRETILIN nia, atu oinsa lori demokrasia no indepedensia mak ema hotu iha direitu atu hari’i partidu.

PM Guine Bissau Carlos Gomes Junior

iha fatin hanesan, Primeiru Ministru Guine Bissau Carlos Gomes Junior ne’ebe marka mos prejensa iha serimonia refere hatete istoria Timor Leste, liliu FRETILIN nia hanesan ho ninia partidu, partidu rua ne’e nia istoria hanesan deit, ne’ebe hasoru situasaun oioin deit, atu hetan Vitoria,”Junior dehan.

Tamba ne’e nia parte husu ba lideransa tomak FRETILIN nian atu kontinua esforsu an hodi lori prosesu luta ba libertasaun povu husi kiak ne’e ba oin tanba Vitoria rai ida ne’e FRETILIN mak hahu, hala’o, no hari’i to’o hetan nia independensia.
.

Asuntu GS, Alexandre Downer Fo Obrigado Ba Marí Alkatiri

.
Alexander Downer
Jornal Independente - Segunda, 23 Maiu 2011-

Entervista Exclusivu ho Downer:" Greater Sunrise, TL Tenke Luta Maka’as”

Dili- Explorasaun Mina o gas iha Greater Sunrise (GS) iha Tasi Timor tenke fo benefisiu ba povu Timor Leste, Eis Ministru Negosiu Estranjeiru Australia Alexandre Downer hateten.

Ida ne’e hau nia pontu de vista katak mina no gas kompania sira tenki iha laran diak ba Timor Leste, atu dalan teknika oinsa hodi dezenvolve kampo sira, maibe hau hanoin sira presiza laran diak ba Timor Leste, atu dalan teknika oinsa ba dezenvolve kampo sira, maibe hau hanoin sira presiza laran diak ba Timor Leste no tau matan ba povu Timor Leste,” Downer dehan iha intervista exklusivu ho INDEPENDENTE hafoin atende serimonia aniversariu restaurasaun indepedensia iha 20 de maiu 2011.

Downer asina akordu Greater Sunrise ho Ministru Negosiu Estranjeiru Dr. Jose Ramos Horta, iha 2006 iha Camberna, Australia.

Durante iha Dili, Downer mos hasoru malu ho Eis Primeiru Ministru Marí Alkatiri iha Cede Comite Central FRETILIN iha Komoro semana kotuk hodi koalia kona ba Greater Sunrise.

“Hau hakarak rona saida maka Woodside (ho ninia joint Venture) hateten kona ba Greater Sunrise,”Downer dehan.

“Hau la hola parte iha Governu Australia ona, ida ne’e la’os hau nia responsablidade….. maibe Dr. Alkatiri ho hau negosiu akordu original. (Ida ne’e) benefisia los ba Timor Leste. Imi iha direitu dolares billiaun ualu ($8 billiaun) ne’ebe imi hetan iha rendementu husi Tasi Timor, “Obrigado akordu ne’ebe negosia husi Dr Alkatiri ho hau.

“Tamba ne’e hau hanoin lalika para, hau hanoin ita bele kontinua servisu ba ida ne’e,” Bainhira husu kona ba Governu Timor Leste nia hakarak atu kadores GS mai iha rai ida ne’e, Downer dehan nia la involve iha diskusaun ida ne’e.

Akordu Greater Sunrise konsege hetan asina iha 2006 hafoin liu husi negosiasaun ida ne’ebe defisil entre governu Timor Leste lideradu husi eis Primeiru Ministru Alkatiri no Governu Australia lideradu husi Primeiru Ministru Jhon Howard.

Desde 2007, Primeiru Ministru Xanana Gusmão tenta makas ona hodi konvenge woodside ho ninia parseiru joint Venture sira atu lori kadores mai iha Timor Leste maibe seidauk iha rejultadu pozitivu.

Hafoin hasoru malu ho Downer, Alkatiri dehan sira nain rua senti triste tanba negosiasaun seidauk lori rejultadu diak ida.

“Uluk koalia kona ba Tasi Timor ami nain rua maka hasoru malu, dala barak hirus malu tamba nia defende interese Australia no hau defende interese Timor Leste,”Alkatiri dehan.

Nia dehan, nia parte dala barak esforsu hodi ajuda negosiasaun Greater Sunrise maibe Governu rasik la fo oportunidade.

“Ne’e kestaun interese nasional, Governu ne’ebe deit maka kaer ukun hau prontu atu ajuda maibe se sira lakohi hau la obriga,”Alkatiri dehan.
.

Desakredita Xanana “CNRT Konsidera UNMIT La Prudente”

.

Jornal Nacional Diário - Segunda, 23 Maiu 2011

Dili-“Partidu Congresu Nacional Rekonstrusaun Timor (CNRT) konsidera UNMIT la prudenti, tanba desekredita IV Governu konstitusional ne’ebe lidera husi Primeiru Ministru Xanana Gusmao.

Lia hirak ne’e hato’o husi Sekretariu Jeral Partidu CNRT, Dionisio Babo ba Jornalista sira, sesta (20/5) iha Palacio do Governu, bainhira partisipa iha serimonia restaurasaun independensia Timor Leste ba tinan 9.

Dionisio Babo koalia, SMS ke durante ne’e UNMIT sempre hatudu katak sira buka konsulta no servisu hamutuk ho IV Governu Timor Leste inkluindo Primeiru Ministru Xanana Gusmão, sira laprudenti, tanba iha kotuk, UNMIT nonok-nonok diskradita IV Governu konstitusional liu-liu PM Xanana Gusmão.

Dokumentu UNMIT nian ne’ebe fo sai katak, PM Xanana Gusmão nudar ‘obstaklu ba dezenvolvimentu’ hatudu katak estrutura UNMIT ida agora liu-liu nia lideransa lapridenti no la hatudu sira nia onetidade em relasaun ba servisu ho Governu Timor Leste ne’ebe lidera husi Xanana Gusmão, tamba ne’e CNRT husu ba governu atu reavalia fali servisu ho estrutura UNMIT ida nebe agora iha.

Nia realsa dokumentu ne’e mos hatudu momos katak, UNMIT iha sira nia diskusaun no mos asisment internal, iha ona tendensia negative no opiniaun ne’ebe la diak no kontra Primeiru Ministru Xanana Gusmão, ne’e hanesan atake pesoal no falta de respeita no diskonsiderasaun.

Ne’e sai mos hanesan violasaun ba etika diplomatika nebe tuir lolos tenki respeita, CNRT tristi tanba rona katak, alem de estranjeiru nebe iha Timor oan balun nebe envolve iha laran, em vez de buka balansu ba assessment sira une, sira uza oportunidade hodi halo presaun ba Governu ida ne’e.

“Ita Timor oan sempre preciza ema internasional nia apoia,mais laos justo ema estranjeiru ne’e halo fali julgamentu ba prosesu ida nebe tuir lolos, sira UNMIT rasik tama hotu iha laran,”dehan nia.

Sekjer CNRT ne’e mos dehan tan UNMIT hela iha Timor tinan sanulu resin rua ona, mais sira nunka halo avaluasaun ba sira nia servisu nebe la-hun la dikin, sira so hatudu sala ba ema seluk, liu-liu tanba halo atake pessoal hasoru PM, hodi justifika sira nia frakeija no sira nia servisu iha Timor.

Subkinha Dionisio katak, sira halua tiha katak, PM xanana Gusmao nunka halo presaun ba Parlamentu ka iha Governu laran hodi buka domina poder, tanba nia rekonhese no respeita separasaun de poderes iha rai ida ne’e.

“Hau hare tidas as vezes mak iha sesaun plenaria nebe governu envolve, PM sempre buka akompanha prosesu hotu no nunka fo presaun atu domina ka hadao poder husi parlamento, maibe sira UNMIT nunka hakarak atu rekonhese, sira sempre atribui frakeiza no halo insult pesoal ba ema seluk hodi subar sira nia defisiensia no frakeiza,”afirma Dionizio Babo.

Dionisio haktuir ne’e hatudu deit inkapasidade analiza UNMIT nian nebe laluan, no la fo valor ba saida mak Governu no estado ne’e halo ona iha tinan hirak ne’e nia laran. Nia hanoin sira mos keta hakarak sai opozisaun ida ba governu ida ne’e.

“Tanba sa maka tenki halo atake pesoal hodi halo akuza PM xanana mak sai obstaklu ba procesu demokratiku nebe nia rasik hahi no sai nudar bareira ida ba konstitusionalismo? Kapasidade UNMIT nian sukat ho sira nian prespektiva nebe la klean sobre Timor-Leste, nasaun nebe foin maka moris seidauk to’o tan tinan sanulu,”hateten Dionisio Babo.das
.

Eleisaun Jeral 2012 - “Militantes Partidu Seluk Rame-Rame Tama FRETILIN”

.

Jornal Nacional Diário - Segunda, 23 Maiu 2011

Dili-“Eleisaun Presidensial Parlamentu Nasional hela deitsura fulan, tan ne’e konsolidasaun Partidu FRETILIN iha sub Distritu no Distritu sira ne’e, militante partidu seluk rame-rame tama fali Partido FRETILIN ne’ebe konsidera nudar sira nia uma knua.

Konsolidasaun Partido FRETILIN iha Sabadu (21/5) iha Distrito Manatuto no Dominggo (22/5) iha Distritu Dili militante partidu Aliansa Maioria Parlamentar (AMP) kompostu husi partidu CNRT, PD, ASDT, inklui Partidu PR hamutuk nain 350 afilia ba Partidu FRETILIN.

Afiliasaun ne’e kompostu husi Partidu kongresu Nasional Rekonstruksaun Timorense (CNRT) nain 80 husi Distritu Manatuto nain 35 no husi Distritu Dili, Sub Dostritu Kristu Rei, Taibesi hamutuk nain 45, Asosiasaun Sosial Demokratika Timorense (ASDT) nain 150, Partidu Demokratika (PD) 100 no Partidu Republika (PR) nain 50.

Tuir observasaun konsolidasaun Partidu FRETILIN iha Distritu Manatuto Villa ho Distritu Dili, Sub Distritu Kristo Rei, Taibesi ne’e hetan partisipasaun masimu husi militantes no simpatizantes.

Afilia ba FRETILIN ne’e laiha presaun husi ema ruma,”deklara reprezetante afiliadu husi Partidu ASDT, Vicente Soares de Varvalho iha ninia deklarasaun Sabado (21/5) iha Distrito Manatuto Villa liu husi konsolidasaun Partidu FRETILIN,” tuir deklarasaun militante refere katak, sira deside adilia ba Partidu FRETILIN, tamba FRETILIN nudar sira nia uma fukun no mos durante ne’e laiha atensaun husi lideransa nacional ba sira ne’ebe ke halao servisu iha baze halao programa partidu ninian, maibe lideransa partidu refere fo liu prioridade ba interese privadu inklui fo oportunidade ba ema ne’ebe ke uluk lakohi ukun rasik an no seluk tan.

“Ami husi militantes CNRT, ASDT, PD, PR la fiar promesa ne’ebe lideransa partidu hat ne’ebe ke iha tempu kampanha promote hela mai ami ate adata laiha realidade, ami husi militante CNRT, ASDT, PD, PR deklara katak lideransa partidu hat ne’ebe ami senti foti interese privadu as liu duke interese militante iha baze,”afirma Vicente Soares nudar reprezetante afiliadu.

Nune’e mos militantes refere konsidera lideransa partidu refere fo liu prioridade ba ema ne’ebe ke uluk laohi ukun an, maibe la fo prioridade ba ema ne’ebe mak uluk fo ninia kontribuisaun ba indepedensia Timor Leste.

Governu ne’ebe liderandu husi maun Xanana nia la fo atensaun ba jerasaun ne’ebe kontribui ba revolusaun, maibe halibur no fo fali prioridade bo’ot liu ba ema sira ne’ebe uluk lakohi atu Timor Ukun An, sira be balu agora tur iha Parlamentu Nasional, ministro balun uluk la vota ba Timor,”hateten Vicente Soares, nune’e mos iha deklarasaun ne’e militantes afiliadu ne’e promote sei hamutuk ho partidu FRETILIN hodi servisu hamutuk ho estrutura partidu FRETILIN iha baze to’o nacional hodi organiza an hodi hatudu katak, FRETILIN maka nafatin sai nain ba liberatsaun nacional.

Entertantu afiliadu Partidu CNRT, Eugenio da Costa “Tato’o” ne’ebe antes ne’e nudar vice Presidente Juventude Nacional, hateten katak, nia ho militantes sira seluk hamutuk nain 45 legalmente afilia ba Partidu FRETILIN, tamba ho razaun la dun gosta lideransa ne’ebe maka iha estrutura CNRT ninian.

“Ami respeita teb-tebes no gosta Presidente Partidu CNRT ninia, maibe ami la gosta maka ema sira ne’ebe maka agora dadauk iha estrutura ninia laran ne’ebe haruka karta ba prezidente partidu tan deit la hetan pozisaun iha partidu nia laran, nudar pesoal la gosta lideransa hanesan ne’e,”koalia Tato’o.

Kona ba afiliasaun husi partidu CNRT, ASDT, no PD Diario ne’e koko kontaktu lideransa partidu CNRT, PD, no ASDT, maibe lideransa partidu ne’ebe refere la responde no balu telephone mate i lideransa balu atende telephone maibe lakoalia.

Sekjer Partidu FRETILIN Dr. Marí Alkatiri

Entertantu Sekjer Partidu FRETILIN, Marí Alkatiri hateten sira simu militantes ne’ebe refere ho liman rua ne’ebe ho konsensia tomak fila mai Partidu FRETILIN nudar sira ninia uma fukun.

“Hau (Alkatiri-Red) lori Prezidente Lu-Olo nia naran fo benvindu ba Camarada 305 foin fila fali mai sira nia uma knua, nune’e se ema ruma sala tamba iha fahe malu, FRETILIN maka sala duni, tamba FRETILIN maka lori independensia lori mai rai Timor Leste ne’e lori mos demokrasia mai Timor Leste, demokrasia loke odamatan ba ida-idak hili ba partidu ida ne’ebe nia hakarak,”koalia Alkatiri.

Nia dehan demokrasia bele lori partido bar-barak, maibe partido libertador ida deit maka FRETILIN ne’ebe liberta ona patria so FRETILIN maka bele liberta povu, maibe kontrariu ho Governu AMP, tamba liberta uluk maka sira ninia bolus.

“Liberta uluk sira ninia bolus, pares eke bolus kuak nafatin pork e osan tama nunka nakonu,”hateten sekjer Alkatiri, kona ba deklarasaun afiliadus katak xefe Governu, Kay Rala Xanana Gusmão promote ne’e la kompri ninia promesa ne’e, tuir Alkatiri tanba xefe governu ne’e tau ema otonomista hodi kaer ukun rai,”saida maka nia promote la kumpri lori otonomi sira ba ukun ita, liberta uluk be ema sira be uluk lakohi independensia la liberta uluk povu kiik no kiak, sira uluk lakohi indepedensia maka agora sai riku, sira uluk lakohi independensia maka agora tau medalha mai ita fali, ne’e maka rejultadu Xanana nian ukun,”koalia Alkatiri.

Maibe iha parte seluk nia agradese ba xefe governu, Kay Rala Xanana Gusmão fo tempu ba partidu FRETILIN hametin liu tan partidu FRETILIN ho Povu signifika FRETILIN fila hikas ba ninia abut maka povu.

Iha konsolidasaun Sekjer FRETILIN, Marí Alkatiri husu atu estrutura iha baze metin liu tan ho vontade servisu atu nune’e partidu FRETILIN manan absoluta iha eleisaun jeral 2012 ne’ebe sei hala’o tinan oin mai ne’e.

Nune’e mos iha ninia esplikasaun ne’e katak tinan-tinan Governu hasai osan barak halao dezenvolvimentu, maibe nafatin laiha infaktu ba povu ninia moris, tamba edukasaun, saude, infraestrutura hanesan Estrada, eletrisidade la la’o inklui problema veteranus no seluk tan nafatin sai preokupasaun povu tomak.

Komitiva lideransa nasional kompostu husi Sekjen FRETILIN, Marí Alkatiri, Vice Presidente, Arseino Paixão Bano no membru Comite Central FRETILIN (CCF) to’o iha fatin konsolidasaun kuaze iha oras tuku 11.00 otl dader no konsolidasaun refere remata kuaze iha oras tuku 3 liu lokraik.

Iha konsolidasaun ne’e militantes partidu FRETILIN sira husu liu refere katak kuandu 2012 FRETILIN manan eleisaun labele entrega poder ba partidu seluk hodi ukun hanesan akontese iha 2007 no husu lideransa atu kria mekanismu hodi militantes hotu bele iha kartaun militante hodi tuir eleisaun direita ba lideransa partidu ninian ne’ebe sei halao iha fulan Agusto tinan ne’e, nune’e mos militante sira preokupa folin bazika, veteranus no seluk tan.alf
.

Aniversariu Loron ASDT-FRETILIN

.

Timor Post - Segunda, 23 Maiu 2011

Dili-“Radio Maubere ne’ebe durante tinan barak lakon nia ezistensia husi publiku hahu husi tinan 1978, maibe Radio Maubere moris hikas fali iha loron aniversariu bad ala 37 ASDT-FRETILIN moris iha loron sesta (20/5) horsehik, ho FM 99.9 Mgz ne’ebe atu fahe informasaun ba militante no publiku sira ne’ebe presiza informasaun los.

Iha aniversario loron 20 fulan maiu hanesan loron moris ASDT-FRETILIN no iha loron importante ida ne’e Comite Central FRETILIN (CCF) mos aproveita hodi lansa Radio Maubere ne’ebe husi publiku iha tinan barak nia laran atu eziste fali iha nasaun Timor Leste hodi habelar informasaun ba militante no Públiku tomak ne’ebe presiza informasaun ne’ebe los.

Komemorasaun ba loron 20 Maio, tamba loron moris ASDT-FRETILIN no 11 de Setembru, tanba loron ne’e loron transferensia ASDT ba FRETILIN, tanba ne’e tinan-tinan FRETILIN sempre komemora loron 20 Maiu ho loron 11 Setembru ne’e.

Radio Maubere ne’ebe relansa iha tinan 2011 ne’e, tamba FRETILIN iha komprimisiu Politiku ne’ebe FRETILIN iha desde moris fo importansia tebes ba iha media, atu hato’o ba povu tomak.

Radio Maubere moris desde uluk sei iha 1974, husi FRETILIN halo programa Radio Maubere ne’ebe harii iha kuartel Jeral Taibesi i depois semana ida muda ba iha tore Aeroportu ninian to’o iha loron 7 fulan Dezembru tinan 1975, wainhira invazaun Indonesia tama Radio Maubere la bele halo operasaun i ses an husi publiku, Radio Maubere reestabelese fila fali iha ai laran iha 1978 wainhira baze de apoiu rahun isu atakes ninian.

Tamba ida ne’e maka bele hateten Radio Maubere moris ho povu Timor Leste iha rezistensia nia laran to’o mai iha ukun an.

Aliende komemorasaun aniversariu tinan 37 Partidu FRETILIN fo ba loron 20 de maiu moris nudar ho tema ida importante “Obero da Libertasaun da Patria e Libertar o Povu” katak, ‘Partidu nudar badaen ba ukun rasik an no sei liberta povu ida ne’e, Radio Maubere laos iha deit la’os iha deit programa politiku, maibe iha mos programa social, jovens, programa feto nian no programa oi-oin ne’ebe maka lansa iha programasaun Radio Maubere nian.

Iha loron inagurasaun reestabelesementu Radio Maubere, Comite Central mos intrega sertifikadu ba sira ne’ebe konfirmadu hanesan, Afonso Ridentor, Rogeiro Lobato, Dulce Cruz, Artur do Nascimento, Olandina Caero, Zafar Alkatiri, Fatima Guterres, Fernando Pedruco, Ernesto Faria, Abel Fernandes, Padre Leonecu, Jose Gomes, Alesandre Lemos, Agusto Vas, Egas Lemos.

Maske nune’ekomite Central FRETILIN mos agradese ekipa ne’ebe involve hodi fo kontribuisaun hari’I hikas emisaun Radio Maubere iha Timor Leste,”dehan Primeiru Vice Sekretariu Jeral Partidu FRETILIN, José Rais iha aprejentasaun Istoria Radio Maubere Sesta (20/5) iha Cede Comite Central FRETILIN (CCF) Comoro.(jxn)
.

KAK begins investigating PM's office

.

Independente, May 24, 2011 language source: Tetun

The Anti-Corruption Commission (KAK) has sent its investigators to hold an investigation into a corruption, collision and nepotism case which appears within the office of the Prime Minister.

The director general of the Prime Minister office, Flavia de Jesus Serano is suspected of being engaged crimes.

The KAK's investigation team consists of three investigators and the investigation is being held based on the report presented by the staff of the prime minister's office last month.

The investigators are investigating the General Director, Serano and her staff members, Adriano Gomes and Silvia M. Baptista in relation to corruption, collusion and nepotism connected to a single source tender in the construction of the Prime Mnister's office.
.

Nine years of independence, development is continuing: Horta

.

Timornewsline, May 24, 2011

Dili,Timornewsline,- President Jose Ramos Horta said in nine years of independence, the Government has made efforts to develop this country, but some sectors still need to improved. The president made the comments during a speech at the ceremony for independence restoration day last Friday (20/5).

Horta called for the Government to work hard to fight for the young Timorese who are unemployed in the country by creating jobs for them. "In nine years of independence, we have succeeded in the health system, because the Ministry of Health is running a vaccine program to more than 80.000 children in the country, therefore the child mortality in the country is decreasing," Horta said.

Horta also called on the Government to continue paying attention to agriculture, education and health sectors, as they are very important sectors to strengthen the country's human resources. Josmel
.

Govt continues asking UNMIT to correct its report which discredits Gusmao

.

Diario Nacional, May 24, 2011 language source: Tetun

Deputy Prime Minster Jose Luis Guterres said the Government continues asking United Nations Integrated Mission in Timor-Leste (UNMIT) to correct its report which has discredited Prime Minster Xanana Gusmao.

Guterres affirmed that they have given suggestions to the UN to correct some parts of its report. According to him, some information in the report is false, as they [the UN] mentioned that the Government will purchase second hand generators.

Guterres added that the Government is accepting of criticism, but it could not accept unconstructive criticism.
.