Quinta-feira, 18 de Agosto de 2011

Carrascalao:"Ema Balun Uza ME Ba Interese Ingles, Hafahe Povu”

.
Jornal INDEPENDENTE - Kinta, 18 Agustu 2011

Dili-Membru Parlamentu Nasional no eis Vise Primeiru Ministru Eng. Mario Viegas carrascalao dehan politika foun ne’ebe Ministeriu Edukasaun prepara hodi uza lia-inan sira iha eskola Primaria iha Timor-Leste hanesan dalan ida atu hatama lian ingles hodi sai mos lian nasional iha futuru oin mai no hafahe povu iha rai ida ne’e.

Ba Jornal INDEPENDENTE horsehik, Carrascalao dehan, nia deskonfia ema balun koko atu liu husi Ministeriu Edukasaun hodi implementa lian-inan sira iha ensinu primaria ho objetivu atu uza mos ingles iha tempo ida no harahun unidade entre povu.

Nia hateten, lolos situasaun agora governu konsentra ba lingua ofisial hanesan tetun no Portugues.

Portugues rasik pronto ona atu dezenvolve no presiza esforsu maka’as atu dezenvolve Tetun iha sistema hotu,” deputadu PSD ne’e hateten.

“Lian inan ne’e moris mai kedas iha inan nia kabun laran hatene ona, maibe ho situasaun ne’e karik manipulasaun husi anglo saksonik sira ne’ebe hakarak hafahe ita no inves sira hakarak hatama ingles iha Timor ne’e,” Carrascalao dehan.

“Ne’e hau hare’e sira nia objetivo hikus mak ne’e, hau hare ema husi kotuk ne’e la’os ema Timor, sira hakarak halo interferensia mai Timor,” lamenta nia.

Carrascalao esplika, iha fatin barak iha mundu lingua ingles, hamate kultura tanba ne’e bele fahe Timor oan ba parte barak.

“Ezemplo Indonesia, Indonesia rai ida que lian maternal ne’e hira? Sira forma nasaun Indonesia ne’e, Satu Bangsa, Satu Tanah Air dan Satu Bahasa, (Bahasa Indonesia),” esplika eis Governador Timor Timur ne’e.

Tanba tuir nia iha Indonesia, lian Java nia avansa liu kompara ho Bahasa Indonesia maibe sira kaer metin bahasa Indonesia ne’ebe halo ema hotu sai unifikadu.

Tan ne’e lolos konselhu Ministru mos labele halo aprovasaun mes-mesak maibe presiza mos lori ba Parlamentu Nasional hodi deskute tamba iha implikasaun bo’ot,” dehan Carrascalao.
.

34 comentários:

Anónimo disse...

Parabens sr. Injeneiru, parabens ba PSD.....

Ema sira ne, Australia nia Liman Ain, nebe Pobu mak tenki matan moris neon nain,,,, se lae ita sai aborigin hotu....


Politika Aborigin mak hakarak implementa iha ne.....

Anónimo disse...

João Kansiu naukten, Kristy gusmao uja nia hanesan los boneka.... Lider ida hanesan los boneka, Kristy nia tujuan saida iha Timor fahe tiha ona loro monu loro sae iha 2006, agora hakarak mai fahe tan fali ona ho Politika dalen ka???? Ita labele uja fali Labarik ou Maluk Estundate ida foin bapa nia tempu nemak moris no foin dadauk halo nia Bacheler iha Hawai ne hodi uja parametru atu hanehan fali Ema Doutor no Professor sira....

Anónimo disse...

Hau La Hatene Agustinho Kaet be Oequssi Oan foti Bacheleratur iha Hawai ne agora kaer la meten los ona ka......

nia Matenek liu ona ka???? Nia hanoin katak nia englesh iha Hawai ne kala nia mak terbaik/melhor los ona mak hakarak mai foti neka...

Agustinhu Kaet ita precija estuda barak liu tan, jangan sampae ita menjadi kelinci percobaan.....

Kelinci ne too loron ikus nia mak sei sai vitima mak ne...

hare deit sa.... alfredu uluk hamutuk ho se... too ikus mate hanesan ema naukten, tamba KELINCI PERCOBAAN....


HATI-HATI BUNG JANGAN SAMPAE TOO IKUS ITA MAK SAI KORBAN..

Anónimo disse...

Parabens sr. Injeneiru, parabens ba PSD.....

Ema sira ne, Australia nia Liman Ain, nebe Pobu mak tenki matan moris neon nain,,,, se lae ita sai aborigin hotu....


Politika Aborigin mak hakarak implementa iha ne.....

Anónimo disse...

LUTA PSD, VIVA PSD...

Anónimo disse...

Atu hateten deit katak Nasaun lian Ingles sira mak atu halo tentativa ida hodi fahe ita husi Nasaun CPLP sira. Tamba sira hare politikamente Timor Leste nia pozisaun metin tebes iha CPLP. Ita tenke hare ba pasadu katak Nasaun Ingles sira nemak dudu Indonesia hodi ba invade TL iha 1975 hodi Indonesia manipula integrasaun Balibo. Agora sira atu manipula tan ita Dalen (Língua)para sobu ita iha comunidade CPLP para ita fraku para nune sira bele manobra ita nia riku soi iha rai laran. Lalika hakruk ba naok ten sira nia manobra. Husu João Cancio, ita bot nia mandatu atu hotu ona, neduni labele kometa erros ba nasaun ida ne nia futuru selae Povu Maubere mak sei tara ita bot loron ida.....Iha TL laiha ema ida mak impunidade (kebal Hukum)atu hodi kontra Lei Inan (Constituição).

Anónimo disse...

Viva PSD, VIva PSD, A Luta Kontra Australia, A Luta Kontra Aborigin, A Luta Kontra KOrupsaun ba Rikun Soin Povu nia, Aluta mos kontra Kolusaun Australia nia iha Timor...


Krizi 2006 bele ita reflete ona katak konspirsaun mai husi se no jogada mai husi sei,

Politik Kotor buang ke laut, Rakyat harus bangkit, Rakyat maubere sudah saatnya harus bangkit jangan diam jangan tersenyum tapi kita akan jadi budak seperti aborigin di negara kita sendiri, hati.hati dengan POLITIK ABORIGIN DI TANAH KITA SENDIRI

Anónimo disse...

bangkit no kontra bangki ko revolta bangkit no foti decisaun kontra no kontra politika aborigin iha Timor.

Anónimo disse...

Mai Ita hakilata hamutuk, Ami KOntra Politika aborigin iha Timor, Ami kontro no Ami Kontra, Ami Kontra too bei oan ba bei oan

Mai Ita hakilata hamutuk, Ami KOntra Politika aborigin iha Timor, Ami kontro no Ami Kontra, Ami Kontra too bei oan ba bei oan

Ami Kontra, Ita Kontra no Povu Kontra Politika aborigin iha Timor, Ami kontro no Ami Kontra, Ami Kontra too bei oan ba bei oan....

Anónimo disse...

blog gosip timor leste, se mak iha info bele haruka mai ne'e: gosiptimorleste@gmail.com

http://gosiptimorleste.blogspot.com/2011/08/bikan-timor-sira-han-fatin-hosi-boot.html

Anónimo disse...

Hau nia hanoin mak nee: Karik Kirsty Gusmão hakarak lori mai ema koalia inglés hodi hanorin lian maternu sira. Kualker dia ita la koalia tetum portuges ka lian maternumaibe koalia deit inglés.
Hau la fiar katak nia bele hatene los sa ida mak diak ka la diak ba ita nia rain. Hau la fiar nia sente an hanesan timoroan.
Coisisi nai nai

Anónimo disse...

Obrigadu ba informasau ne:
http://gosiptimorleste.blogspot.com/2011/08/bikan-timor-sira-han-fatin-hosi-boot.html, Bro, fiar katak Ita nia Impresariu no Ministru bele konsidera informasaun ne...

iTA NIA MINISTRU NO EMRESARIU GASTA OSAN KALA BA EMA OU FETO BIKAN SIRA NEE KALA JUTA BA JUTA OU BELE MOS BESIK MILIAR ONA....

MINISTRU NO SEC. ESTADU NO DIRECTUR NAUKTEN SIRA MATAN FUAN NAKLOSU BA BIKAN SIRA NE HANESAN NE DUNI...

Anónimo disse...

Hipokrizia boot!

Mário Carrascalão mestisu, nia fen portugeza. Nia la'ós aborijene ida. Tetun mak lian ne'ebé unifika ema Timór Leste oan, la'ós lia-portugés ka lia indonéziu.

Bainhira nia Góvernadór 'Timtim' nian, nia BANDU uzu lian-portugés nian.

Ema índiu iha Brazil ko'alia lian índiu hanesan tupí ka guaraní ka lae? LAE. Sira ko'alia portugés.

"Tamba sira hare politikamente Timor Leste nia pozisaun metin tebes iha CPLP."

Metin? Fraku loloos!

Emprezáriu hosi CPLP iha TL hira? Turista hosi CPLP iha TL hira? Estudante TL iha universidade iha CPLP hira? UITOAN!

Anónimo disse...

Caro anónimo das 04:38 de 19 de Agosto:

Hakarak ka lakohi, lian portugés sempre iha fatin iha istória no identidade Timor nian. Karik Ita-bo'ot seidauk le surat sira no dokumentu seluk tan mak guerrilheiro hakerek. deklarasaun independensia, 28 novembru 1975, iha lian saida?
Tuir hau nia hanoin, tetum no mós tenki hametin.Maibe la bele hasai lian seluk, maternu ka lae.
Iha Brasil, sira la koalia lian inan. Maibé, oinsá iha Australia, Papua Niugini, Zimbabwe, Amerika Serikat, sst?
Se ita bo'ot odio ema portugés no lusofonia, silakan. Maibe keta hanoin konaba nasaun Timor hanesan rai bulak mak la simu herança multicultural husi rai barak. Ida ne'e mak halo diferensa. Ida ne'e mak halo Timor-leste. (Se ema portuges la jajah Timor, oinsa bele minta merdeka? oinsa la integrasi ho Indonesia, mantan koloni Belanda?

Anónimo disse...

ho Lingua inglesa ba povo timor sei sae futuro ida ke moris diak, la iha diskriminasaun ba malu, maibe ho lingua portuguesa povo timor sei terus iha diskriminasaun ba malu.
hare deik iha tempu ukun ann tinan 10 ona, povo sei moris iha terus nian laran no moris iha racismo no diskriminasaun.
Ho lingua portuguesa povo timor sei sae at liu ke povo aborigens, hare deik iha tinan 10 nian laran, saeda mak povo timor parende?

Anónimo disse...

Quando ingles tama ona, ita sei muda fali husi ASEAN ba fali pacific Island. Quando tama ona Pacific Island ita tama ona iha fase New-Colonization!

Anónimo disse...

iTA HILI ENTRE PORTUGUES NO TETUN. lA'OS ENTRE PORTUGUES NO ENGLES. ENGLES ITA TEINKE HATENE MAIBE LA'OS ATU SAI FALI ITA NIA LINGUA OFICIAL.ITA NIA PROBLEMA LA'OS FO PERIORIDADE BA PORTUGUES KA TEUN. ITA NIA PROBLEMA HALO NUSA MAK ITA BELE KONTINUA BELE MORIS HAMUTUK. ITA TEINKE MATAN MORIS DUNI....SELAE ITA SEI SA'E RAI.

Anónimo disse...

"Maibé, oinsá iha Australia, Papua Niugini, Zimbabwe, Amerika Serikat, sst?"

Iha Austrália no Estadus Unidus Amérika nian, maioria populasaun europeia, nune'e sira ko'alia inglés, ema indijene ko'alia sira-nia lian inan nafatin. Ita rona kantór aborijine Gurrumul? Nia kanta iha lian Yolngu - nia ladún hatene ko'alia inglés.

Iha Papua Guiné Foun, ema hotu ia sira-nia lian inan, maibé sira uza krioulu inglés Tok Pisin nu'udar lian nasionál.

Iha Zimbabué, maioria populasaun ko'alia shona ka ndebele nu'udar lian inan - mezmu ema mutin iha Zimbabué hatene ko'alia lian sira ne'e

Anónimo disse...

Se a língua inglesa trás um futuro melhor, para que é que quiseram a independência?

Anónimo disse...

Iha Amérika dan seluk tan, aborigene sira ko'alia nia lian. Iha nebe'e aborigene sira mak sae ministru ka ema bo'ot? Sina hanesan museu deit, atu hanoin kona ba pasadu, bainhira iha Australa, aborigene diburuh hanesan animál!!!
Iha Zimbabwe, ema metan gosta oho ema mutin, koalia kalae ninia lian lokal.

Anónimo disse...

Prefiro um futuro melhor com a lingua inglesa ou bahasa indonesia,do que,um futuro pior com a lingua portugusa.

Anónimo disse...

Iha Brazil, ema índiu maioria populasaun ka lae? Lae. Populasaun Brazil nian ema na'in 191 000 000, populasaun indíjena ema na'in 519 000 de'it! Ema indíjena mak bele ko'alia lian indíjena ema na'in 155 000 de'it!

Se Ita hadomi lian portugés, tansá Ita la aprende hakerek iha lian ida ne'ebá?

Anónimo disse...

Chama-se a língua indonésia, não a bahasa indonesia.

Anónimo disse...

Línguas nativas de tribos indígenas brasileiras estão entre as mais ameaçadas de extinção, segundo uma classificação feita pela National Geographic Society e o Instituto Living Tongues. Elas estão sendo substituídas pelo espanhol, o português e idiomas indígenas mais fortes na fronteira do Brasil com a Bolívia e o Paraguai, os Andes e a região do chaco, revelaram os pesquisadores. Menos de 20 pessoas falam ofayé, e menos de 50 conseguem se expressar em guató, ambas faladas no Mato Grosso do Sul, próximo ao Paraguai e à Bolívia, para citar um exemplo. A área é considerada de "alto risco" para línguas em risco de extinção, alertaram os pesquisadores. Em outra área de risco ainda maior – grau "severo" – apenas 80 pessoas conhecem o wayoró, língua indígena falada nas proximidades do rio Guaporé, em Rondônia.

Os cientistas descreveram esta parte do globo como "uma das mais críticas" para as línguas nativas: extremamente diversa, pouco documentada e oferecendo ameaças imediatas aos idiomas indígenas.

Entre estas ameaças, estão as línguas regionais mais fortes, como o português na Amazônia brasileira.

Anónimo disse...

Sim senhor mario carrascalao, ne los, maibe ida mos ita presja hatene katak ita nia lian-inan mak sai hanesan ita nia identidade iha rai ida ne, no tetun mak ita nia lingua nasional laos portuguese, ne so ema mustisu sira mak hakarak uja portuguese iha ita nia rai timor doben ida ne, ema nebee lagosta lian-inan ne ema nb nia avo sira ita lahatene tuir mai husi nb, se ita boot hakarak halo komparasaun ho indonesaia (“Ezemplo Indonesia, Indonesia rai ida que lian maternal ne’e hira? Sira forma nasaun Indonesia ne’e, Satu Bangsa, Satu Tanah Air dan Satu Bahasa, (Bahasa Indonesia),” esplika eis Governador Timor Timur ne’e.) : maka ita timor mos presija iha lain ida det mak tetun, laos uja tan portuguese, uja portuguese ne hanesan lolos lori tan portuguese ukun tan ita timor dala ida.

ita mos presija hatene katak laos lingua ingles mak hamate ita nia kultura maibe lingua ingles ne lingua internasional lingua mundu nian i laos australia mesak mak uja lingua ida ne.

uja lingua portuguese ne sei hamate ita nia ekonomia iha mundu, ita ba moris kaik hamutuk ho nasaun cplp, ita haree deit nasaun cplp nasaun kiak sira nebee mak hamutuk iha nb maske sira nia rikusoin barak, iha afrika nasaun cplp kiak mak barak iha nb, iha eropa nasaun kiak hanesan portugal, iha amerika nasaun kiak hanesan brasil, karik iha asia mak Timor, ne sira hakarak hatudu ba mundu katak Timor mak nasaun cplp nb kaik iha asia maske ita nia rikusoin barak tebtebes.

Atan hau hakarak fo exemplu deit nasaun hanesan maritius, singapura, malaysia, nasaun sira nebee uja lingua ingles i ekonomikamente nasaun ne avansadu tebtebes.

Se ita dhn lian ingles sei hafahe timor ntwn portuguese mos halakon iha ita nia rai, husik hela ita nia lian rasik mak Tetun aumenta ho lian-inan sira.

Anónimo disse...

Rai ida-idak iha ema riku no ema kiak. Indonézia iha ema kiak barabarak!

Brazil rai kiak, maibé nia halo ninia aviaun rasik, Embraer - Airnorth no Timor Air uza aviaun Embraer entre Díli no Darwin.

Atu dezenvolve rai kiak ida, nia tenke ko'alia ho rai seluk iha dezenvolvimentu. Non-Aligned Movement inklui Angola no Mozambike, G77 inklui Brazil. Rai sira ne'e tenke ko'alia malu.

Kuba rai kiak ida ne'ebé dook hosi Timor Leste, maibé nia fó ajuda médika liu duké Austrália.

Mauritius LA uza lia-inglés, nia uza lian-fransés. Ema uitoan iha Maurísiu uza inglés.

Singapura no Malázia la'ós rai riku tanba sira uza lia-inglés, sira rai riku tanba sira ema xinés no índiu barak, ne'ebé hatene halo osan. Ema malaiu la hatene! Iha Hong Kong, ema uitoan ko'alia inglés.

Timor oan barak hela iha Inglaterra no Irlanda Norte, maibé sira la hatene ko'alia inglés! Sira lakohi aprende! Maibé sira haruka osan barak ba sira-nia familia iha Timor.

Se Ita hakarak halo Timor Leste sai hanesan rai riku, tenke muda Ita-nia mentalidade, la'ós Ita-nia lian.

Anónimo disse...

Iha Filipina, ema ko'alia inglés depois Amerikanu sira hasai lia-español. Ema filipinu riku ka lae? LAE!

Sira tenke bá rai seluk atu hetan servbisu.

Anónimo disse...

Laos ema mestizu deit mak hakarak uza portugés. Bainhira Xanana ko'alia ho Jendral Try Sutrisno setelah hetan prizaun, nia ko'alia tetum? Laos. PORTUGÉS.
Uluk Kirsty Gusmão uza isni atau waima'a atu koalia ho kolega resistensia nian? Lae. Nia hakerek no koalia tetum no PORTUGÉS.
Deklarasaun independensia 28 NOV 1975 iha makassae? Lae. PORTUGÉS.
Uluk guerrillero mak aprende hakerek no le iha ai laran, sira uza lian baikeno? Lae. PORTUGÉS.

Anónimo disse...

Ema nebe'e lagosta atu kolia ita nia lian-materna iha ita nia rai inklui tetun ne'e ema nb halatene nia avo mai husi rai ida nebe'e...

Anónimo disse...

Hanorin lian-inan iha eskola ne katak atu hatudu ba ema seluk katak ita mos iha lian rasik, lian sira ne hanesan ita nia riku soin ida. uja lian ingles atu timor oan bele kontaktu ou kolia ho mundu tomak, duke uja portuguese ho nasaun hira oan. uja lian portuguese fo vantagen deit ba ema boot, ema metisu nian sira deit. tamba sira nia oan deit maka bele eskola iha nasaun cplp hanesan brasil ho portugal. povu kiik nian oan sei labele ba eskola iha nasaun hirak ne. ne lori fali ita ba tinan 450 liu katak ema nebee eskola iha momentu ne maka ema bot nia oan ema liurai nia oan det maka bele asesu ba eskola. povu kiak nia oan sira halo ba sira nia atan.

metudu ida ne mak agr sei aplika iha timor ne. geografikamente timor dook tebes husi nasaun cplp.

Anónimo disse...

Kuandu ema komplexadu sira hatama nia kanuru iha diskusaun importanti hanesan ne'e nia resultadu nunka bele sai diak. Sira ne'e la iha kapasidade atu kontribui ba sira nia rai mak sira hili atu tuir deit malae engles sira, atu sai sira nia matros.

Anónimo disse...

"geografikamente timor dook tebes husi nasaun cplp."

Argumentu ida ne'e fraku! Distánsia jeográfika la importa ona, grasa internet, no televizaun satélite.

Xina mós dook hosi nasaun CPLP, maibé nia iha komérsiu barak ho Brazíl no Angola.

Inglaterra no Irlanda Norte mós dook hosi Timor Leste, maibé Timór oan barak serbisu iha ne'ebá, maske sira la hatene ko'alia inglés! Se lian inglés lian importante ida, tansá Timór oan sira ne'e lakohi aprende lian ida ne'e iha - ema hotu iha Inglaterra no Irlanda Norte ko'alia inglés.

Anónimo disse...

se ita boot kolia kona ba kapasidade, ntwn ida ne mak ita atu uja ita nia lian-inan ou tetun hatudu ba ema seluk katak ita mos iha kapasidade atu lori ita nia lian ne ba mundu tomak. laos uja ema seluk nia lian (portuguese) hodi hamate ita nia lian ida ne mak ita boot kolia kona ba kapasidade neka? uja ita nia lian rasik diak liu duke tabele ba ema seluk nia lian depois mak ita kolia kona ba kapasidade!!


hahah gosta mak ema temi kona internet ne!! se ita garantia internet agr dadauk inernet iha timor nia lao oinsa. kompanha nasaun cplp mak agr halo operasaun iha timor saida mak akontese?
nakonu ho monopoli. tuir hau hatene katak total ema timor ne,ema oituan det mak hatene uja internet. hau hateten ida ne tamba hu lorloron hu hanorin ema oinsa uja internet, hakarak lori timor oan sira nebee sei delek ba teknologia ida ne. ema barak mak sei araska atu asesu ba internet tamba araska atu hetan fatin internet nian ho tan folin nebee karuun tebtebes. wainhira mak kontratu konpanha ida ne remata hodi nune bele muda situasaun ida ne?

kolega sira, ema hotu2 iha ninia preukupasaun atan hau nia preukupasaun mak ida ne, laos ejiji para uja lian ingles iha timor. maibe uja ita nia lian rasik basa ita nia lian mos hanesan riku soin ida, no hatudu ita nia identidade nudar timor oan.

Anónimo disse...

Tuir hau nia hanoin...Saida mak Sra Kristy Halo nee los hotu maibe ida ne'e hein tan tinan 10 resin ba leten,...tanba agora dadaun diak liu ita perkupa uluk ba povu nia moris...simples..det hau hakark dehan, karik..Sra. Kristy bele ajuda haka'as governo atu hadi'a estrada sira ne'ebe at..,se iha tempu bele halo ferias vista Sub distrito hotu-hotu nebe ho kondusaun estrada mak ladiak...,Warm regards hosi Covaliam Oan...