Quinta-feira, 30 de Junho de 2011

Sub-distrito Zumalai: Povu ejiji fos baratu!

.
Joãozito Viana
Hussi JOÃOZITO VIANA

Diskusaun nivel sub-distrito iha 28 de Junho de 2011 halo iha Sub-distrito Zumalai, Suai, hetan antusiasmu no partisipasaun husi autoridade lokal sira, grupo feto, igreza no juventude durante loron ida tomak. Iha biban ne’e, ami halo aprezentasaun konaba estratejia dezenvolvimento, plano alterasaun Fundo Petrolifero, estratejia investimentu Fundo Petrolifero no orsamento jeral estado husi 2002-2011.

Diskusaun familiar tebtebes no hatudu mai ami katak povu komesa kritiku ba prosesu dezenvolvimentu nasional. Ami rona mos partisipante sira nia hanoin, akrasaun nomos rekomendasaun.

Saida mak komunidade Zumalai nia hakarak?

Iha diskusaun nia laran, mosu preokupasaun no rekomendasaun ba orgaun estado hodi hare’e didiak sa benefisio mak povu sei hetan husi Fundo Petrolifero, tanba minarai em prinsipiu povu no rai ne’e nian. Nudar nain ba rikusoins, ami husu akuntabilidade governu nian mak hanesan tuir mai ne’e:

1. Husu ba governu atu hatun folin fos MTCI, tanba komunidade sira komesa krize aihan. Produsaun agrikula menus tanba mudansa klimatika, falta irigasaun nomos falta ema tekniku hodi akompanha prosesu kutivasaun rai, uza fini potensial, produsaun, armazenamentu no halo jestaun ba irigasaun.

2. Juventude ejiji kampo servisu, husu ba governo atu fasilita meus kampu servisu ba povu no aseleira partisipasaun komunidade iha dezenvolvimento infrastruktura. Bainhira projeto ruma mai iha sira nia fatin, husu atu partisipa trabalhador lokal ho maximu, realidade hatudu katak kontraktor sira lori trabalhador sira husi fatin seluk.

3. Projeto ne'ebe mak tama iha Zumalai laiha transparansia, tanba autoridades lokal nunka mais simu informasaun, nunka hetan kopia kontratu projeto (BoQ-detailhas projeto) no laiha dizenha hodi sukat kualidade projeto.

4. Komunidade sira iha areia rurais presiza informasaun konaba prosesu dezenvolvimentu, hasae liu tan partisipasaun povu iha planeamento, implementasaun, monitorizasaun, no evaluasaun. Povu Zumalai hakarak sai sujeitu husi dezenvolvimentu, tanba-ne’e presiza involve makaas liu tan sira iha prosesu tomak hodi garante mos kualidade kualker projeto.

5. Komunidade sira mos preokupa ho komportamentu deputado sira, ministrus, sekretaria estado no direitor sira ne’ebe nunka rona lian husi kraik, defisil atu hasoru sira maske iha fasidades sufisiente. No sira kestiona makaas konaba rikusoens ofisiais estado, tanbasa mak sira riku ba beibeik no ami povu kiak ba beibeik?

Kestaun sira ne’e dezafia orgaun estado no instituisaun estado sira mak hanesan Governu, Parlamento Nasional, Inspektorat Jeneral, PDHJ, KFP, KAK no Tribunal katak, to’o ohin loron tanbasa mak sira la halo sira nia funsaun ho efikas. Sei sira hala’o duni sira nia knar, nia rezultado mak saida? Por ezemplo; mal jestaun, abuzu poder, indikasaun korrupsaun no implementasaun orsamento estado mak la-konsisten nunka resolve. Pior liu tan mak povu seidauk sente benefisia osan ne’ebe mak tinan ba tinan aumenta. Sei nune’e, perguntas mak ne’e: sa dezenvolvimentu mak povu bele hetan nia benefisio?

Obrigado wain!
.

4 comentários:

Anónimo disse...

Ita bo'ot hatene katak fos labele baratu tamba Ministro Gil Alves hamutu xina Toni Lai fun fos ba indonesia ho ida ne mak fos la too ba povu nune mak fan karu

Anónimo disse...

Caro povo de Zumalai,

Voçês estão completamente errados, tanta várzea para trabalhar e voçês querem o arroz barato?? Porque não trabalham e produzem o vosso próprio arroz??? Os tractores do governo estão aí, ponham-nos a trabalhar e não deixem os tractoristas do governo roubar o gasóleo, linchem os tractoristas que roubam gasóleo, pq é o povo q está a ser roubado. Voçês deveriam era querer ter o arroz caro, para produzir mais, venderem a bom preço e melhorar o rendimento das vossas famílias e poderem mandar os vossos filhos para a escola.

Beijinhos da Querida Lucrécia

Anónimo disse...

Quinta-feira, 30 de Junho de 2011

SANDIWARA POLITIK FRETILIN-ALKATIRI: TAKA DALAN BA GERASAUN FOUN HO PAKOTE ÚNIKU

Jormalista: Mario Ximenes

TDF – Dili. Iha 2006, liu hosi aktu foti liman, hodi lori Alkatiri ho Lu-Olo ba poder iha Partidu Fretilin nia laran. Ema sira nebe haneasn josé Lusi Guterres, Maubocy ho Victor da Costa (agora FRETE-MUDANSA), le hetan oportunidade atu koalia, no ikus mai laiha oportunidade hodi kandidata aan ba lideransa Fretilin nian.

Mesmu ke estatuto partido FRETILIN fo deit period rua ba Presidente ho Vice Presidente atu bele kaer kargu partido, tuir poder diskresionário nebe mak Sekretario Geral ho President Partido iha, Mari-Lu muda tiha estatuto hodi husik sira nain rua atu bele tur tan iha lideransa politika Fretilin.

A’at liu tan, Mari Alkatiri, tau fali criteria ida nebe difikulta maluk seluk iha Fretilin, katak atu sai kandidatu ba Presidente ho Sekretario Geral Fretilin, tenki sai membro Komite Sentral Fretilin periodu rua.

Pakote uniku ne, sei lao nafatin nebe militantes sira sei vota YES or NOT. Iha eleisaun direita nee, sira sei uza URNA (kaixa tau voto) rua, se mak gosta Mari-Lu sei vota iha kaixa A, no la gosta karik sei vota ba kaixa B. Tuir Manuel Mendonsa, simpatizante ida hosi Ainaro, ema hotu nebe tauk, sei tau hotu ba kaixa A, tanba se sira vota kontra Mari-Lu nia ema sei hare sira no fo kastigu. Tanba ne, ema barak mak sei vota MAMUK karik iha duni eleisaun directa.

A’at liu tan, aktu Mari-Lu ida ne, halo ema ka lider potensial seluk hanesan David Ximenes, Rogerio Lobato, Lito Lobato, Estanislau da Silva ho seluk-seluk tan lakon oportunidade atu kaer kadeira nuda Presidente ho Sekretario Geral Fretilin. Tuir fonte ida iha Komite Sentral BP-7 nia laran, katak Mari halo tiha Fretilin hanesan ni riku soin rasik, tanba ne iha maluk barak iha BP-7 neba mak hakarak Fretilin agora hanesan Fretilin-Alkatiri, tanba tuir liu hanoin Alkatiri nian, duke tuir prinsipius Partido Fretilin nian.

Kandidatura ho pakote úniku Fretiln-Alkatiri ne, taka dalan hotu ba jerasaun iha partidu laran no la fo fatin atu hamosu lider seluk, desde ke Mari-Lu sei iha hela partidu nia laran. “Pozisaun Mari-Lu agora forte liu tan iha partidu laran no halo sira nain rua hanesan tiha Maromak iha partidu laran”, tenik militante Fretilin ida naran Maritu hosi Betó.

Pozisaun Mari-Lu hanesan sandiwara politik ida nebe triste tebes, tanba taka dalan ba lider foun, hamosu krize lideransa foun iha Fretilin nia laran. Ida ne sei difikultas lideransa foun barak hanesan Aniceto Guterres, Rui Araújo, Gergorio Saldanha (Komite 12 Novembro), Domingos Sarmento, Inacio Moreirra ho seluk tan, tanba laiha oportunidade atu bele hakat ba leten. Sei susar liu tan ba lider intelektual sira ne, sei hasoru bareira bot grupo Mari-Lu nebe konhesidu hanesan “Grupo NULKEU” Mari-Lu, nebe Arsenio Bano (vice Presidente) José Reis ho José Manuel Fernandes mak representa. Bainhira Tim Inti Mari-Lu nian ne tun ona mak foin lideransa foun seluk bele tama.

Sandiwara politika ida ne, taka mos dalan baa lideransa hosi Juventude hanesan Liurai Tasi, Eladio Fakulto, ho seluk-seluk tan nebe, mate ka moris iha deit Organizasaun Juventude ne nia laran.

Sandiwara politik ida ne sei lao nune bebeik to tinan hirak liu mai, no sei laiha mudansa boot mak bele mossu iha Fretilin, tanba ida ne laos Fretilin ida ema hotu uluk luta no defende, maibe tanba ida ne mak naran Fretilin-Alkatiri. Ita hein!

Anónimo disse...

Ida leten ne'e koalia saida!!!!?