Husi: Agus dos Santos - Jornal INDEPENDENTE - Tersa, 28 Juñu 2011
Dili - Eis Primeiru Ministru (atual Sekretariu Jeral FRETILIN) Mari Alkatiri hatete durante ne’e ajudus ne’ebe fo husi doador sira maioria la susesu.
Tuir Alkatiri la susesu tanba guvernu rasik laiha jestaun ne’ebe di’ak hodi implementa ajudus refere.
Nia dehan, Governasaun agora presiza halo palnu ne’ebe di’ak antes simu ajudus ruma husi doador sira, tanba ezemplu hatudu katak orsamentu jeral estadu rasik la ezekuta ho di’ak.
“Osan ita nian rasik la hatene halo jestaun husu tan ema nian atu halo saida, para ense tan bolsu ema seluk nian ka,?” deklara ba INDPENDENTE foin lalais ne’e.
Tanba, tuir Alkatiri katak doador sira kontinua iha esperansa hodi ajuda Timor Leste maibe governu rasik mak tenke hatudu nia kapasidade hodi oinsa uza ajudus refere.
“Doador hakarak ajuda maibe governu mak laiha kapasidade atu uza ajuda ne’e ho didiak, governu ense deit osan ne’e ba bolsu para depois haruka ba rai liur,” la menta nia.
“Failansu iha fatin hotu-hotu ate sasan ne’ebe sira dehan pozitivu ne’e mos failansu bo’ot, apoia ba veteranus mos failansu bo’ot inklui ferik katuas sira,” hatutan Alkatiri.
Pior liu mak, Sekjer FRETILIN ne’e mos pesimista ho planu Estratejiku Dezenvolvimentu Nasional ne’ebe tuir planu Primeiru Ministru sei lansa iha enkontru refere.
Tanba, eis PM ne’e rasik konsidera PEDN ne’e laiha ba Dezenvolvimentu rai ida ne’e.
“Planu ne’e grupu ida mak halo no laiha konsiderasaun ba realidade Timor Leste nian, deklara nia hodi hatutan katak PEDN refere halo atu hatete deit ba planu ida maibe iha futuru governu rasik la respeita planu refere.
Maibe nia dehan, kuandu FRETILIN hetan Vitoria iha 2012 sei haree mos planu refere kuandu iha pozitivu ruma mak sei implementa.
“Hare Pozitivu sei implementa saida mak hare negativu sei muda, hau laos dehan sasan hotu negativu barak liu duke pozitivu,” esplika Alkatiri.
“Hare pozitivu sei implementa saida mak hare negativu sei muda, ha’u laos dehan sasan hotu negativu maibe hau hanoin negativu barak liu duke pozitivu,” esplika Alkatiri.
Tuir nia haree, PEDN ne’ebe PM halo rasik iha 70 pursentu mak ba infraestrutura, maibe iha nasaun selukdezenvolvi uluk setor edukasaun, saude no infraestrutura.
“Iha rai hotu-hotu dezenvolve ho edukasaun no saude depois tuir mak infraestrutura mais ida ne’e lae 70 pursentu infraestrutura ne’e atu serve se, ema husi liur kuandu ita nia ema rasik la presiza saude no edukasaun,” informa Alkatiri.
.


9 comentários:
“Iha rai hotu-hotu dezenvolve ho edukasaun no saude depois tuir mak infraestrutura mais ida ne’e lae 70 pursentu infraestrutura ne’e atu serve se, ema husi liur kuandu ita nia ema rasik la presiza saude no edukasaun,” informa Alkatiri.."
Ho respeitu tomak ba sr Mari Alkatiri, maibe Sr koalia hanesan ema ida beik ou entao hanoin povu maka beik hotu.
Entaun Sr ex PM hatete lai mai ami atan beik sira:
Eskola, biblioteka, hospital, uma sentru saude nian, estrada asesu ba fatin sira nee no buat seluk tan laos infraestrutura?
Klaru ke infraestrutura inklui buat sira nee hotu.
Agora Sr Alkatiri koalia hanesan setor edukasaun no saude buat ida ke laiha infraestrutura.
Nee hanesan fali dehan dotor sira atu ba fo konsulta, halo operasaun fo tratamentu iha ai mahon okos?
Profesor sira hanorin iha ai mahon okos? Hari bibioteka tau deit livru sira iha ai mahon ruma?
Sira atu bele halo servisu diak tenke iha INFRAESTRUTURA proprio ba edukasaun no saude hanesan uma eskola diak no buat seluk tan, Hospital diak no fasilidade seluk tan.
Buat sira nee hotu maka naran INFRAESTRUTURA.
Ita rona Sr Alkatiri koalia hanesan nee ita sai bilan tiha.
Tuir Sr Alkatiri nia hanoin, entaun saida mak infraestrutura?
Hau sinti nee hatudu momos katak Mari Alkatiri la komprende liafuan 'infraestrutura' nia signifikadu.
Hanesan nee maka harak ukun fali rai Timor?
Matenek mak koalia fali hanesan nee entaun Timor araska ona.
Los duni, ajudus doadores maioria la suksesu.
Timor-Leste Develpment Partner Meeting (TLDPM) hahu kedas husi primeiro governo constitutional ne'ebe maun boot Alkatiri mak lidera. Se durante kaer ukun maun boot Alkatiri mos la monta systema governasaun atu maneja osan doadores, nusa mak agora hakilar fali governo AMP la hatene maneja osan?
Osan doadores sura hamutuk husi 2001 - 2010 kala quase USD 8 billion, kala balun primeiro governo too terseiro governo 2002-2007, Fretilin lidera hatama ba bolsu, no agora AMP 2007-2011 lidera hatama ba bolsu.
AMP kala hatama barak liu uitoan la fahe ba Fretilin, entaun Fretilin komesa hakilar ona, hanesan labarik sira hadau malu rabisadu.
Governantes sira hanesan deit, husi primeiro governo konstitutional too quatro governo konstitutional.
AMP sei diak uitoan tamba hatama balu ba bolsu fo balu ba ferik-katuas sira, Fretilin uluk kala hatama mesa-mesak.
Maun boot Alkatiri nia lia fuan mos dala barak mak lia mamuk deit. Lalika kee husi tinan 2000, hare deit husi 2007 mai leten. AMP forma governo maun boot Alkatiri dehan dura deit ba fulan 6 too tinan ida, realidade governo AMP tama ona ba tinan 4. Maun boot mos dehan katak sei halo marsa da pas, mai la akontese, depois muda fali ba marsa da victoria, ida ne'e mos la akontese.
Buat barak los ona mak sai husi maun boot Alkatiri nia ibun mamuk deit no monu ba rai.
Agora dehan korupsaun makaas los, hatama ba govenantes sira nia bolsu nakonu resin ona, mas statistika la hatudu realidade buat ida, mesak retorika deit atu buka manan votus.
Entaun hein deit, saida mak atu akontese iha eleisaun 2012.
Hakoak ba hotu.
Ida nee mak Sr Alkatiri nia politika baratu ida tan mak nee, fo kulpa ba deit ba governu agora i haluha tiha katak nia mos uluk lidera governu ida uluk nebe simu doasaun makas mas nein konsege halo netik buat ruma iha nia governasaun i faila mais pior.
Kestaun doadores sira faila iha servisu dezenvolvementu iha Timor maske gasta ona osan barak nee karik ema barak mak konkorda.
Maibe failansu nee iha nebe? se Sr Mari dehan governu nia sala hotu deit nee hau hanoin la dun los ida karik,iha fatin barak mak doadores sira faila inklui mos timor.Hau hanoin fator ida mak mechanismu donor nia mos kontribui makas ba inefektividade no resultadu nebe la dun diak.
Hau hanoin tamba eleisaun besik ona nee mak Sr Alkatiri hakara politiza ida nee para hatudu katak governu AMP la hatene buat ida, maibe Sr Alkatiri haluhan tiha katak ninian governasaun uluk entaun mais pior liu. Faila liu tan, tamba osan iha ninia governasaun barak mak tama ba projeito nebe nia familia sira mak kaer, povo kik nein hetan doit metan ida.
Hau hanoin se se deit mak atu ukun iha 2012 oin mai, tenke buka aprende husi governasaun Alkatiri no Xanana nian para bele mekanismu oin sa para bele halo doadores dezenvolvementu nee halo servisu ho diak, sai efektivu atu produz resultadu diak liu.
Ita precisa rekonese iha failansu duni, karik governu mos hola parte hotu iha failansu ida nee, maibe laos deit governu ida nee deit, governo anterior mos la efektivu hotu. Ita usa experiensia sira nee sai referensia, buat diak kontinua, no hadiak buat la dun diak sira nee.
La precisa politiza ida nee hanesan Sr Alkatiri halo dadaun, atu hetan point deit, mas na realidade ninia governasaun mais pior liu tan.
AMP define infraestruturas básicas hanesan estradas, ahi ho be.
Sr. Alkatiri tuir deit AMP ni definisaun, katak infraestruturas básicas la inclui escolas no hospitais.
ne mos claru, ita bele hare escola nain hira AMP hadia?? Hospitais hira AMP hadia ho halo?? Sira so hadia estradas (inventa hadia, tanba la hadia buat ida), hadia Pasar putih (ne mos copy husi bali buat barak), etc.
Saneamento be nian, mos harbiru, ahi ba Timor tomak mos promete barak mas toagora Pling plang, be uma sira tenki halo furu.
Dr. Mari knd koalia investe ba educação ho saúde, la koalia hospitais ho escolas deit, koalia kona ba fomasaun tecnik, professores diak doctores ho enfermeiros barak liu tan diak, nivel de ensino tenki aumenta, difundi lian nacional oficial iha escola, muda curriculum aumenta buat positivo ba ne, koalia mudansa alimentar iha ema, mudansa habitus estudos, mudansa habitus fuma ho hemu, mudansa ba informasaun kona ba saude no mos esducação..
Maluk sira, knd le artigu, imi tenki le artigu tomak, laos paragraph ida rua e julga.
Lorok Ksolok
Putu
Be nusa asufahe Lasan-Aman boot nee la koalia buat ruma kona ba Sr. Xanana foo han nia banana ba advisor malae feto sira, no kalan kalan PR Horta aluga feto aat xina no malae prostituta sira iha Metiaut neba?
Boot sira lori gasta povu nia osan hodi het tun sae maibe Parlamentu Lasan-Aman/Inan sira taka matan finji la hatene buat ida. Iha Timor neba ita nia parlamentu no governo nakonu ho feto puta no mane puta nebe la kritika malu tanba la hatene aan. Serbisu laiha karik, xupa malu maka barak liu, problema rai laran la konsege rezolbe, serbisu la lao tan boot, mai bok fali ami estudante sira iha rai dok ida hanesan Cuba.
Kualidade makina propaganda AMP nian mak hanesan nee ona. Le paragraf ida rua depois foti konklusaun halo kontra argumentu ulun tun ain sae, loke kuak taka kuak iha argumentu ho subar ulun fatuk iha raihenek laran maibe ikun bibidiuk nian ema hare hela...Lolos kedas ho sira nia pai Januario maufehuk iha setor eletricidade..lol
Deskulpa mas sr Alkatiri koalia la temi 'infraestrutura bazika' tuir definisaun AMP nian ka saida nian deit.
Nia temi maka "infraestrutura".
E depois nia dehan tan "Iha rai hotu-hotu dezenvolve ho edukasaun no saude depois tuir mak infraestrutura"
Statement nee mos laiha logica nafatin. Liafuan infraestrutura nee bele aplika ba buat oin oin?
Se duvida karik lalais deit imi bele hetan definisaun hosi wikipedia para hetan esplikasaun ida.
Se hanesan anonimo sira esplika Alkatiri hakarak "koalia kona ba fomasaun tecnik, professores diak doctores ho enfermeiros barak liu tan diak" hanesan nafatin.
Governu gasta osan barak liu atu prepara doutores no professores barak para depois haruka sira ba halao servisu iha nebe?
Iha loron manas laran, udan laran ka ai mahon? La kleur sira mos reklama makas hanesan agora hotu hotu reklama dehan laiha kondisaun atu halao sira nia servisu.
Ba distrito mos dehan estrada ladiak lae kotu, tama eskola mos reklama dehan escola kondisaun ladiak atu hanorin, laiha ijiene tanba sintina bee laiha.
Ba hospital karik mos Hospital laiha ou entao kondisaun ladiak hodi fo tratamento ba pasientes sira ou entau ahi mate labele uza equipamentu sira iha ospital.
Sr Alkatiri koalia nee hanesan nia dehan manu tolun mosu uluk hafoin manu inan mosu.
Entaun manu tolun nee mai husi nebe?
Depois ita haree profesores barak ona e doutores barak sei fila hosi Cuba. Sira mai Timor atu haruka sira ba servisu iha nebe ho kondisaun saida?
Hu la dehan la precisa infrastruturas, infraestruturas klaru k penting e tenki ser hadia par bele halao servisus ho ijiene ho sanidade, maibe se laiha doctores ho professores, tansa mak atu gasta osan ba infraestruturas. tenki iha balansu ruma, ne mk hu sente Alkatiri koalia.
ne dilama ida k los; seida mk mosu uluk??? Manu tolon k manu inan??
putu
Enviar um comentário