Josefa Parada - Kuarta, 22 Junhu 2011 - SUARA TIMOR LOROSAE
BAUCAU-Tinan sia nia laran, seitas (sekte) tama nabnaban (i balu mai derpenti) iha Timor Leste. Sira tama mai haklaken no habelar Maromak nia liafuan ba populasaun nebe 90 pursentu sarani katolika ona.
“Hau diskonfia uit oan, seitas nebe tama nabnaban mai iha rai ida nee, sira iha interese no objectivu seluk tan. Sira hatene nasaun ida nee, iha osan barak. Governu fo osan barak ba povu kiak sira nebe maioria sai sarani katolika iha Asean no mundu,” hatete Bispo Diocese Baucau, Mgr. (Dom) Basilio do Nascimento, Pr ba jornalista iha ninia residencia Baucau, Sesta semana kotuk.
“Seitas sira mak mai nabnaban nee, laos atu haklaken Maromak nia liafuan, haklaken Aman Jesus nia liafuan. Hau diskonfia sira iha interesaun seluk”. Dom Basilio hateten, rai nebe mak maioria katolika, ema barak la gosta rona no ha’re. Hanesan iha Amerika Latina, uluk maioria katolika. Seitas sira molok atu mai iha Timor Leste, sira tama makas iha Amerika Latina tamba iha neba igreja katolika barak teb-tebes.
“Ha’re husi geografia Timor Leste, ita ne’e iha buat barak. Ita pais ki’ik oan iha Asean. Ema lubuk ida nee (seitas/sekte) heran tebes ho situasaun rai ki’ik oan ida nee maibe mesak katolika deit. Iha osan barak ba ninia povu. Tamba nee ba sira, estratejikamente pais ida ne’e iha folin teb-tebes. Hau hanoin iha ema lubuk ida hakarak uza ita ba objectivu seluk,”dehan Dom Basilio.
Iha Distritu Baucau, kumesa foti problema ba ema lubuk ida. Tauk, kuandu ema pihak ketiga bele uza fali situasaun ida ne’e hodi halo Timor oan han malu. Patricio Belo informa, oras ne’e seitas tama iha Timor Leste barak tebes. Nia husu nai ulun sira tenki tau matan para labele hamosu problema entre Timor oan.
“Hau husu nai ulun sira tenki ha’re seitas sira husi estranjeiru. Sira tama mai haklaken liafuan Maromak nian, liu husi programa nebe sira lori mai Timor Leste. See la koidadu, sira bele fahe Timor oan. Kria problema entre Timor oan tamba sira la gosta ha’re Timor oan ema katolika hotu. Ita tenki koidadu,”dehan Patricio.
Realidade Distritu Baucau hatudu katak, seitas nebe mak tama ba area distritu nee, halo sarani balu kria problema. Sira hakarak dada sarani katolika balu ba fali sira nia inreja no bosok povu atu labele fiar ba igreja katolika no adat Timor nian.
Maria Joana da Silva dehan tan, oras ne’e ema estranjeiru lori sira nia dutrina tama barak iha Timor. Sira hakarak fera fahe sarani katolika. Sarani balu la simu, no hamosu problema iha sosiedade nia let. “Hau husu boot sira labele kria problema entre Timor oan. Governu/estadu tenki redus ka haruka fila seitas nebe mak oras ne’e tama iha Timor Leste. Sira nia prezensa hamosu konfuzaun ba Timor oan. Sira hakarak fera fahe Timor oan ho sira nia interese,”dehan Maria.
Hasoru problema ida nee, Maria husu ba Timor oan tomak, labele monu ba seitas sira nia dutrina. Sira hakarak fera fahe Timor oan ho sira nia interese. Sira hakarak halo diskriminasaun entre Timor oan. lay
.
11 comentários:
Labele desconfia e hasai statementu nebe bele halo confusao iha povo nia let..ida ne'e hanesan challenge/tantangan boot ba instituisaun igreja katolika para bele servico no servi povo ho qualidade diak liutan..karik durante 700 tahun lebih maka instituisaun igreja katolika timor servico duni ho qualidade diak, claro que ita labele duvida e desconfia oin oin deit..laos deit hanorin doutrina lia los mas importante liu mak oinsa bele kuda/menanam ho conciensia e espirito klean ba povo bele resolve e implementa Maromak nia ukuan fuan ho hadomi iha nia vida mundo ho espiritual..
Hau hanoin Dom Basilio nia reazen nee hatudu katak igreja katolika Timor Leste tauk hela tamba ema seita sira nee talves serviso ativu liu fali igreja katolika, amululik, madres no katekista no sarani sira, entaun Dom Basilio mos hakarak usa fali instrumentu estado para halo netik buat ruma ba kazu seita. Aceita duni enkuanto seitas sira nee pratika hahalok sira nebe ameasa stabilidade estadu i nasaun no moris haromonia komunidade nian,entaun estadu tenke toma asaun duni hasoru sira.
Maibe kestaun mak ne,keta halo seita sira nee sevisu ba ema kiak sira efetivu liu fali, ajuda kiak sira ho osan oituan nebe mak atrai kiak sira atu tuir seitas sira nee i iha parte igreja katolika amululik sira mak buka osan, halo vida diak liu povo kiak, tamba amululik no institusaun igreja katolika iha asesu diak ba rekursu hanesan ajuda orsamentu husi estadu, doadores i projeitos sira nebe sira halao, no amululik balun hetan tiha osan sira husi doadores hatama tiha bolsu i decide husik hela vida sacerdotal/ ida nee hanesan mos korupsaun nebe ita hakilar ba governu maibe igreja laran pratika mos korupsaun.Maibe osan sira nee la suporta netik sarani kiak sira.Amululik sira goja diak liu, la moris tuir liafuan nebe sira haklaken. Sira haklaken liafuan diak maibe sira rasik praktika moris nebe ses husi liafuan murak sira nebe mak sira pratika.
Iha parte seluk, igreja katolika timor nia katekismo la importa qualidade, maibe fo importansia deit ba quantidade, uluk kedan katekistas no amululik sira haruka kik oan sira dekor deit orasaun, depois sarani no simu sakramento sira nee, maibe ema sira nee la dun kompriende diak signifika buat sira nebe mak sira dekor.
Hau hanoin kestaun seitas sira iha timor nee igreja katolika timor, hanesan bispo sira, amululik sira, katekistas sira, madre sira, no sarani timor oan tomak presija halo auto de reflesaun ida ba ita nia fiar, ita proces institusaun igreja katolika timor, no metodo nebe ita usa hodi haklaken maromak nia lia fuan nee, ho nune ita bele iha katoliku nebe ho qualidade no mos quantidade. Ita labele iha katoliko ho quantidade maibe qualidade talvez zero kompara ho katoliko sira nebe mak moris iha iraque, saudi arabia, karik afganistan. Igreja Katolika Timor precisa hadiah buat barak atu bele haburas no hametin fiar sarani katolika iha timor.
"Hau hanoin Dom Basilio nia reazen nee hatudu katak igreja katolika Timor Leste tauk hela tamba ema seita"
Laos deit Igreja Katolika maka tenke tauk seita, maibe ema hotu hotu tenke hare didiak.
wainhira ita temi liafuan 'seita' ne iha duni razaun atu deskonfia makas tanba historia 'seita' iha mundu raiklaran ema hotu hotru hatene ona oin nusa.
Relijaun atu katolika ka protestante ka islam, ka budismu, hinduismu oin ida, maibe seita sira oin seluk tebes.
Timoroan sira tenke kuidadu tebes e vigilansia maxima.
Seita? Tansa mak tenke bolu relijiaun seluk seita? Oinsa bainhira relijiaun seluk bolu tok Katolik seita? Katolik mos la simu karik. Tansa mak la bolu sira sanak relijiaun seluk?
Bispu kolia hanesan ne hatudu duni tauk. Hatudu katak tauk sadik seluk nebe mai iha ita nia let. Tauk karik atu lakon bibioan sira. Bibiatan sira hare ba hakas an hodi hare didiak bibioan sira. Laos ibun-ibun deit. Laos bokur deit ho bibioan sira nia sasan. Hakarak bibioan sira tuir nafatin bibiatan sira labele toba dukur deit la halo buat ida hein fali bibioan sira mak tuir beibeik nafatin matan delek deit bibiatan sira nebe la hare didiak bibioan sira. Bibiatan sira mos hahalok oin-oin. Bibiatan sira nakar oin-oin. Tauk tan atu lakon ninia kbiit? Tauk liu lakon ninia riku soin karik? Dioseze Baucau biznis oin-oin ninia ulun sira tauk atu lokon hotu riku soin hirak ne.
Igreja katolik riku boot los tan bibioan sira. Agora tauk relijiaun sira seluk mai hanorin bibioan sira dalan lolos karik?
Moe la iha uza fali mekanismu estadu nian atu halo ninia serbisu. Barukten naton imi! Bosok naton! Naok naton!
komentariu ikus nee parese mais husi mauhu seita nian karik.
Ita hatene seita oin-oin maka tama ona Timor hodi bosok ema ho osan, foos, bisikleta, fo roupa diak, sapatu, no buat oin-oin.
Nee realidade tebes iha fatin barak ona iha Timor laran tomak.
Iha rai modernu barak mos estadu rasik nia inteligen tau matan beibeik ba seita sira hodi tuir sira nia hahalok.
Malae sira selu ita hira para defende makas seita?
Hau Timor oan ema kiak ida nebe baruk ona ho relijiaun hotu-hotu nebe bosok deit. Mai haklaken Maromak nia lia fuan barak-barak ibun laran nakonu maibe hahahlok la tuir Maromak nia lia fuan.
Sira hotu-hotu hanesan deit. Ida la lika hatun fali ida seluk. Ida la liu ida seluk. Bosok hanesan deit. Naok hanesan deit. Ema kiak sira kiak nafatin. Sira tomak lao ho kareta diak deit. Han kabun bosu nakonu liu. Abuza kbit nebe atan oan sira ho beik fo ba sira.
Iha foho deit maluk sira buka atu mai hakoi mate ruma Padre sira maltrata tan. Ba trata dokumentu ruma tenke selu mate di-diak. Leten kraik relijiaun sira han nafatin deit. Nakar oin-oin oan sikat subar nebe deit. Kamat labarik sira feto mane tomak. Ema kiak ho ninia beik no tauk hamnasa deit.
Be ita bot, se mak selu?
Tanba deit padre balu nia hahalok ita kontra kedas relijiaun entaun nee hatudu ita beik.
Hanesan nee se doutor ida ladiak ita boot boot mos lafiar ona ba medicina moderna. Konforme ita nia hakarak.
La buat ida. Bainhira ita mate laiha tan blog ka deskulpa oin-oin atu hato ita nia frustrasi.
Ita boot mesak mak sei hatan ba Maromak.
Ne sa Matenek Oan.
Lia fuan hau hakerek ne esperiensia ema uain nian. Matenek oan defende posisaun matan delek naton.
Atu dotor ka relijiaun ka sa deit - iha barak. Bele hili nebe deit tuir idak nia hakarak. La kohi hili ka fiar mos bele deit.
Maibe importante atensaun atu se ka sa deit mak mai haklaken tun sae keta abuza fali kbit nebe ema fo. Naok, bosok, oho, halo at ema, abuza oin sa deit hirak ne Maromak la hanorin. Keta subar iha relijiaun nia kotuk, keta subar iha kbit nia kotuk. Keta uza fali ema. Keta uza fali Maromak.
To loron ita tomak hatan ba Na'in nebe halo ita no buat tomak. Maibe iha daudaun mundu ida ne ita balu aproveita lai. Ema kiak, kiak ba. Ema beik, beik ba. Hanesan ne ka Matenek oan?
Matenek oan - Ita mak Matenek, liu buat tomak. Tinan ba tinan. Nafatin ......
seitas mak saida???
Bolu ema seluk matenek oan entaun ita boot maka matenek nain ka?
Hau senti ita boot matenek nain la iha Timor durante okupasaun Indonesia. Ne duni ita boot odi lospadre sira no Igreja Katolika.
Ami atan beik sira susar iha bapak nia okos hatene diak saida maka padre/madre husi Igreja Katolika halo ba povu Timor nomos ba luta ukun an.
Lideransa 75 hotuhotu sai matenek karik tanba eskola katolika sira. Imi balu mai husi liur hanoin imi maka espertu liu ema hotu maibe dala ruma hatudu beik mak barak.
Ne sa Matenek Oan. Ita deit mak luta. Ita deit mak tahan lekirauk Indonezia sira nia kilat musan. Gaba an naton. Atan ami sira iha foho deit ne la halo buat ida. Ami sira be la eskola Katolik nian la matenek & berani hanesan Ita boot. Ami sira be eskola iha natar no tos laran la matenek hanesan Ita boot.
Fihir ema naran-naran deit.
La nega relijiaun nia kontribuisaun ba funu ita nian. La bele nega ema tomak nia kontribuisaun ba ukun an ita nian. La bele matan taka ba hahalok at relijiaun nian. La bele taka matan ba ema ida nia hahalok at mos. Sala sala nafatin. Injustisa injustisa nafatin. Ho diak ema halo mos la bele taka matan ba at nebe ema halo.
Matenek oan - Ita mak Matenek, liu buat tomak. Tinan ba tinan. Nafatin ......
Enviar um comentário