Terça-feira, 5 de Abril de 2011

PN Debate Karta Suspensaun Vice PM Guterres

.

Josefa Parada - Tersa, 05 Abril 2011 - SUARA TIMOR LOROSAE

DILI–Membru Parlamentu Nasional (PN), Tersa-feira (5/4) ohin, sei debate karta suspen saun baVice Primeiru Ministru (PM), Jose Luis Guterres nebee deskunfia involve kazu tran ferensia osan ba nia kaben.

“Ami ajenda ona atu diskuti aban (ohin, red),” dehan Prezidente PN, Fernando La Sama Araujo ba jornalista sira iha Uma Fukun, Segunda (4/4).

Aproveita momentu ida nee, La Sama haktuir mos katak, lei organika prezidensial nian nebee diskuti iha semana kotuk seidauk hotu. Tamba ne’e meja hamutuk ho lider bankada sira disidi ajenda atu halo diskusaun ba karta suspensaun ba Vice PM Jose Luis Guterres iha loron 5 de Abril.

“Hau labele husik extraordianria tamba komisaun sira tenki halao sira nia servisu. Deputadu sira okupadu loos kona ba lei sira nebee tenki aselera iha tinan nee nia laran hanesan, lei eleitoral nebee tenki hotu iha tempu badak. Ita hotu hein, ami sei hakaas aan ba buat sira nee. Ami tenki ajusta,” dehan La Sama.

Iha fatin hanesan, Vice Prezidente Komisaun I PN asuntu regulamentu interna, etika no mandatu deputadu, Jacob Xavier hatete, diskusaun kazu Vice PM nian, nebee komisaun hatama ona ba meja maibe nia kestiona tamba sa mak ohin (horesik, red) la tau iha ajenda atu halo diskusaun.

“Ita bele fo suspensaun. Hau informa ona ba ita boot katak buat suspensaun nee grave. Se Parlamentu suspende maibe arguidu defende aan husi termus 34 Konstituisaun, nia manan, parmanetu sei halo fali buat oinsa, tau fali nia iha ninia servisu?” Jacob kestiona.

Iha fatin seluk, Vice PM, Jose Luis Guterres haktuir, antes loron (28/02), nia rasik koalia ona ho Primeiru Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão tamba kazu prosesa iha tribunal. Nia husu ba Primeiru Ministru atu haree ema seluk hodi kaer knaar hanesan Vice PM interinu, nunee labele hamosu problemas.

“Ita lebele kria fali problemas de jestaun administrasaun iha governu. Hau mos sujere ba Primeiru Ministru atu haruka karta ida mai. Tuir protokolu no hirarkia governu nian, Ministra Finansas mak kaer enkaregadu ba kargu ida nee. Hau sente katak ita nia parlamentu seidauk iha desizaun ida, entaun hau nia obrigasaun moral atu kontinua servisu nafatin,” dehan Vice PM.

Vice PM hatutan,” hau nia komitmentu ba povu Timor-Leste katak enkualker altura ita tenki fo nafatin ita nia kbit enerjia atu servi nafatin povu”, Deputada Bankada PD, Getrudes Moniz hanoin, diak liu husik membru governu halao lai sira nia servisu too antes loron 11 fulan Abril, depois mak halo suspensaun. Tamba tempu sei naruk.

“Hau sekunda para husik membru governu halao lai sira nia sevisu too antes loron 11 fulan Abril, depois mak ita halao suspensaun,” dehan Gertrudes iha plenaria.

Nune mos Xefi Bankada PSD, Deputadu Vidal de Jesus hatete, ninia bankda mos hanoin hela atu suspende lai diskusaun tamba loron 11 fulan Abril sei naruk.

‘Ami Bankada PSD mos hanoin hela hanesan ne’e. Tamba bainhira mak too kedas iha loron ne’e, diak liu ita husik lai sira halao lai servisu,” dehan Xefi Bankda PSD.

Tuir kalendariu Meja Parlamentu Nasional, diskusaun ba karta suspensaun nee presiza halao tamba Tribunal Distrital Dili (TDD) sei halao julgamentu ba kazu Vice PMiha loron 11 fulan Abril tinan nee. Meja PN no deputadu sira foti desizaun hodi suspende diskusaun no ajenda loron 5 fulan Abril.

Karta suspensaun ba Vice PM nee hatoo husi Tribunal Distritu Dili ba Parlamentu Nasional iha fulan kotuk no Meja PN konsege baixa ba Komisaun I no mos suspende diskusaun iha fulan kotuk, tamba julgamentu sei halao iha loron 11 fulan Abril. Needuni meja PN sei halao diskusaun ohin.

Tenki Suspende

Defensor Publiku Sergio Hornai hateten, karta suspensaun ba Vice PM nee tenki mai husi Parlamentu Nasional. Se karta suspensaun nee seidauk aprova husi PN, entaun julgamentu seidauk bele lao.

Koalia ba STL iha nian servisu fatin, Mascarinas-Dili, Sigunda (04/04), Sergio klarifika, se koalia konaba sidadaun ida hasoru krimi, exactamente sidadaun nee tenki ba responsabliza pessoalmente iha tribunal. Ida nee importante para esklarese, atu nunee tribunal bele deskobre verdade ba hahalok nebee sidadaun ida halo. “See ita koalia konaba kazu Jose Luis Guterres ninian, hanesan membru governu ida, iha buat rua maka ita tenki konsidera. Ida, ita koalia konaba kargu nebee Jose Luis Guteres kaer hela hanesan kargu politika ida, nebee maka nia presta ninia servisu ba interse pobliku ou estadu ninian. Entau lei koalia klaramente iha artigu 113 Konstituisaun da Republika katak membru governu nebee maka hasoru asaun kriminal ruma, nia tenki hetan suspensaun husi kargu nebee maka nia kaer,” hateten Hornai.

Nia esplika, suspensaun nee hateten katak durante iha prosesu julgamentu nebee maka lao hela, hasoru Vice Primeiru Ministru hanesan membru governu ida, tenki suspensu ba ninian kargu hanesan membru Governu.Ho pena aas liu tinan 2, tenki hetan suspensaun ba ninia funsaun atu prosesu lao ba oin. Karik membru governu nee hasoru akuzasaun kriminal ruma, depois de tribunal halo tiha apresiasaun ba akuzasaun nebee maka hatama husi Ministeriu Publiku.

Tuir artigu 229 kodigu prosesu penal ninian, katak sira tribunal marka loron ba iha audensia, membru Governu ida nee tenki foo biban hodi bele kolobora notifikasaun nebee maka mai husi tribunal.Atu nune hola parte iha audensia de julgamentu nebee maka nian dezignadu tiha ona.

Entretantu Deputadu Arão Noe de Jesus dehan, karta suspensaun ba Vice PM nebee husi Tribunal Distritu Dili ba Parlamentu Nasional iha loron hirak liu ba, no meja Parlamentu Nasional konsege baixa iha Komisaun I Asuntu regulamentu interna, etika no mandatu deputadu sira tuir orariu Meja PN halao diskusaun maibe suspende no halao fali diskusaun iha loron 4 ka 5 Fulan Abril tinan nee.

Nian hakarak aproveita iha tempu ne’e, hare ba pareser nebe mai husi Komisaun I diak no mos hare ba asuntu ne’e seidauk orizensia tamba kaju Vice PM nian ne’e atu ajenda halao sidan iha Segunda liu ba adia tiha ba 11 abril 2011 tamba ne’e mak ami sujere atu suspende tiha lai diskusaun.

Nia husu ba meja atu foti desizaun hodi tau ajenda ba iha loron seluk tamba tempu seidauk oportunu hodi halao diskusaun ba suspensaun Vice Primeiru Ministru Jose Luis Guterres nebee tribunal sei halo julgamentu iha loron 11 fulan Abril tinan nee.

“Ita deskuti no suspende agora ou la suspende oinsa nia impaktu ba funsionamentu governu ba oin no ema nee tenki hein hela asuntu ida, nee mak ami sujere katak suspensaun nee adia ba tempu oportunu tuir mai,” esplika Arão. lay/alm
.

0 comentários: