Quarta-feira, 26 de Janeiro de 2011

Timor Leste foi deixado na escuridão enquanto um bilhão de dólares é arrancado do seu fundo petrolífero

.

FRETILIN

COMUNICADO PARA A IMPRENSA - Díli, 25 de janeiro de 2011 - Tradução de ZiZI TIMOR OAN

Timor Leste foi deixado na escuridão enquanto um bilhão de dólares é arrancado do seu fundo petrolífero

Sem consulta pública e em face da oposição generalizada da opinião pública, o Governo de facto de Timor Leste está a tentar arrancar quase US $ 1 bilhão do fundo do petróleo do país, dos quais US $342,3 milhões dólares serão alocados para uma nova agência, a Agência Nacional de Desenvolvimento, que irá ser estabelecida por decreto e irá operar sem escrutínio parlamentar.

O orçamento deste ano no montante total de US $985, representa 14,2% dos 6,9 bilhões dólares americanos do fundo - praticamente, a única fonte de rendimento de Timor Leste, disse o deputado e porta-voz parlamentar do partido FRETILIN, José Teixeira.

Teixeira disse que o governo de facto estava a fugir das suas obrigações constitucionais, de tratar o processo de discussão do orçamento de uma forma responsável, transparente e democrática.

"Eles estão a deixar-nos todos no escuro, literalmente e figurativamente. O debate televisivo parlamentar sobre o orçamento é acompanhado por frequentes cortes de energia que podem ter a duração de seis ou mais horas em todo o país. Isto impede que as pessoas acompanhem o debate e de saberem que os fundos do Estado estão a ser mal utilizados."

"Nós sabemos que os debates sobre o orçamento atraem um grande público, porque as discussões do orçamento são muitas vezes intercaladas com pontos de vista dos deputados de todas as bancadas que transmitem as queixas dos eleitores de todo o país de que faltou a eletricidade e, consequentemente, eles são incapazes de continuar a ver ou ouvir o debate.

"Tudo isto apesar do governo de facto ter gasto mais de US $ 219 milhões desde 2007, para supostamente corrigir o setor de energia", disse Teixeira.

Uma carta para o Fundo Monetário Internacional datada de 14 de dezembro de 2010, do fiscalizador de desenvolvimento nacional, Lao Hamutuk, destacou o grau de preocupação pública sobre a falta de transparência do governo.

Lao Hamutuk escreveu em parte:

"Os processos de transparência e consulta pública estão piores do que os relatórios do FMI indicam. Por exemplo, muitos itens listados como disponíveis ao público no resumo, não foram disponibilizados. Na verdade, até hoje o website do ministério das Finanças não contem um único documento sobre o orçamento do meio de ano que foi promulgada em julho passado, ou sobre o atual orçamento para 2011 que se encontra em discussão no Parlamento... ... .... O Ministério (das Finanças) não tem cooperado de maneira nenhuma. "

Lao Hamutuk continuou: "A quantidade de informação prevista no orçamento de Estado tem diminuído significativamente, em particular, não há informações sobre os custos de novas iniciativas, e projetos de capital de vários anos não são custeados para além do ano em curso. Contudo, o Governo aumentou secretamente o custo do contrato da rede nacional de eletricidade de $ 367.000.000 para 629.000 mil dólares em setembro passado, mas não informaram o Parlamento sobre este assunto e os documentos do orçamento ignoram este assunto. Os Planos de Ação Anuais no Livro 2 do Orçamento para 2011 não dizem nada sobre o custo de cada item, e o ministério já não fornece uma lista de projetos de investimento plurianuais que tem sido o anexo 4 no Livro 1 do Orçamento nos últimos anos. "

José Teixeira disse que o governo de facto estava a tentar criar dois grandes fundos, o das infraestruturas e o do Desenvolvimento do Capital Humano Fundo, totalizando US $342,3 milhões e estes serão geridos pela chamada Agência Nacional de Desenvolvimento, aparentemente sob o controlo e responsabilidade eficaz do primeiro-ministro de facto.

"No entanto, não é totalmente claro neste momento como é que isto irá ocorrer e se as boas práticas de transparência, gestão e prestação de contas serão aprovadas", disse ele.

"O governo está a pedir a transferência de uma quantidade enorme do fundo do petróleo para uma agência, que não foi legalmente estabelecida como é exigido pela Lei do Orçamento de Gestão. Foi-nos dito muito pouco sobre como essa agência será gerida, ou quem irá administrar a agência. Até agora, o primeiro-ministro apenas tem providenciado detalhes escassos sobre esta questão

Lao Hamutuk concorda. Na sua carta ao FMI, afirmou:

"A criação iminente de várias novas agências independentes (incluindo a empresa nacional de petróleo, PETRONATIL, o Instituto de Petróleo e Geologia e a Agência Nacional de Desenvolvimento), por decreto-lei orçamental foge à responsabilidade, transparência e democracia, porque os orçamentos para estas agências estarão fora do Orçamento do Estado e não estão sujeitos à aprovação e supervisão parlamentar. Aquelas no setor do petróleo também são contrárias ao Fundo Petrolífero, intercetando o rendimento do petróleo antes de ele ser depositado no Fundo. A expansão do Pacote de Desenvolvimento Descentralizado (PDD) corrói a responsabilidade e supervisão. O Orçamento e a contratação estão a proliferar acima e abaixo dos ministérios. "

José Teixeira acusou o governo de fugir aos detalhes e ir fazendo à medida que avançam sem um planejamento adequado.

Ele citou um relatório recente do FMI, que avaliou a gestão das finanças públicas de Timor Leste, e este relatório disse que, "as políticas fiscais e orçamentais carecem de uma sólida perspetiva de médio prazo", e "o ministério das Finanças não tem o tempo e a capacidade de análise e adequado raciocínio, dos custos e do impacto do investimento publico. "

Teixeira acrescentou: "As nossas preocupações para com este grande orçamento não têm tido respostas. Pedimos às comissões, mas ninguém responde às nossas perguntas.Nós questionamos então na plenária e as nossas perguntas não foram respondidas. No caso do próprio ministério do primeiro-ministro, Defesa e Segurança, ele delega anualmente o seu secretário de Estado da Defesa para assistir às audiências da comissão, mas ele, por sua vez, declina responder às perguntas, porque são questões que o próprio ministro deveria responder. Mas, quando perguntamos na sessão da plenária, as questões são ignoradas. Este não é o modo como o Parlamento ou o povo de Timor Leste está acostumado a ser tratado porque o ex primeiro-ministro, Dr. Mari Alkatiri, teve o extremo cuidado de vir ao parlamento, mesmo durante as audiências da comissão, para responder às perguntas do Parlamento e nunca evitou as perguntas da plenária. Enquanto a nossa democracia se desenvolve e temos uma grande quantidade de dinheiro adjudicado para os assessores, etc, os governos devem tornar-se mais transparentes e mais responsáveis, e não menos. "

PARA MAIS INFORMAÇÕES CONTACTE O DEPUTADO JOSÉ TEIXEIRA: +670 728 7080
.

9 comentários:

Anónimo disse...

BLOGO PROPAGANDA FRETLIN NIAN IDA NE ema lobuk ida mak harii. Sira ne mai hosi hosi "kambada extrimista kidung-makerek".

Sira nia atan Timor oan identidade (oportunista no asimiladu politika) hanesan Arsenio Bano, Jose Manuel Fernandes, Elizario ulun-Britas ho Osorio beik, Antero Benedito Oportunista, Nuno Tjailoro ho seluk tan) mak suporta sira. Maske atan sira ne Uma Luluik iha mais siar hakarak sai atan ba "kidung-makerek" sira nafatin.

Kambada "kidung makerek" sira ne mesak kolonialista nia restu sira: sempre halo propaganda foer hodi exploita ita Timor Oan maubere ain-tanan nebe Mari Alkatiri bolu fuk lafase, kaixa-kaixote, beikten ho analfabeto (nebe iha uma-lulik))hodi sira bele UKUN ITA NAFATIN.

Sira mak hanesan tuir mai ne:

1. Raul Mosaco (Aikurus Nice), eis ministro Infrastrutura agora moris TABELE hela iha Melbourne;

2. Jose Teixeira, Fahi Makau;

3. Harold Mucho, asessor angin ribut ba Mari-Lu;

4. Mari Alkatiri rasik (agora gava an dehan nia mak halo buat hotu iha 1975);

5. Ho bandido seluk kidung makerek selu tan.

Sira nia target maka ATAKA no TOLOK Maun Boot Xanana - hodi dun nia naokten ho koruptor. Sira haluhan tiha katak nia fo nia vida tomak ba Timor oan nia libertasaun.

Sira mos ataka ema nebe suporta maun Xanana hanesan naokten, opportunista no koruptor -- hodi lohi ka exploita ita nia maluk ain-tanan sira nia sentimento emosional - nune hodi ita Timor Oan han malu nafatin no "kidung-makerek" sira bele ukun Timor-Leste hanesan sira nia avon kolonialista sira. Hakoak Boot!


Nikita Kablaki

Anónimo disse...

Maun Jose Teixera keta stress demais ba osan mina rai selae bele bulak lao molik iha luron. Husi maun nia kometario sira ita hare momos hela katak maun nia kaben sulin los ba osan mina rai ne'e. Hakarak buka riku ba iha Australia neba, Timor ne'e laos fatin atu tiha'a osan nian. Kaciaannnn deh lohhhhhhhhhh.

Anónimo disse...

He he he...hau hare frustrado mak barak agora dadaun. Depois mak ita hare malu oan sira. Subar iha naran falsu nia laran, cobardes, asu cobardes, Bapak sira nia amigos hotu. Hau mak nee sau, mai ita hasoru malu, asu subar teen, lahu nia oan hotu.
Jose Teixeira

Anónimo disse...

Maun Aze kalma oitoan nema dehan autikrituku, ema eskerda keta nervosu hasoru kritikas, me ahotu presisa dunik osan,o Jose ho me ida intelek keta trata malu hanesan ne'e fo o nia ideias konstrutivu oitoan ba, nemak imi lidera FRETILIN la konseque sai maibe tun tan mak iha, halo refleksaun oitoan ho kritiku sira ne'e....

Anónimo disse...

VICENTE XIMENES ALIAS "MAU-BUSAR/MAU-BOBAR" EMA INTEL INDONESIA. NIA TOO IHA DARWIN AUSTRALIA TINAN 1991 HATAES FARDA TNI NO MAE HAMUTUK HO MEMBRUS KUPASUS NO EMBAIXADOR INDINESIA IHA DARWIN. TOO IHA DARWIN NIA HALAO NIA PROGRAMA INTEL MAIBE TIMOROAN SIRA IHA NEBA DESKOBRE HETAN NIA SEGREDU ENTAUN SIRA KAER NIA BAKU NIA TOO NIA DOLAR DIDIAK. DIA SEGINTE NIA HALAE HUSI DARWIN BA PARA KEDAS IHA MELBOURNE FINJI TAMA BA ORGANIZASAUN CNRT.

HUSI AUSTRALIA NIAN, TIMOROAN KA MALAE AKTIVISTA SIRA KONHESE NIA NEE SE.

LA TOO IDA NEE, 1999 NIA FILA BA TIMOR BA HADAU KATUAS ELIO AMARAL NIA FEN NARAN FERNANDA, LORI FETO NEE BA HARIS MOLIK DEIT IHA TASI IBUN BACAU.
DEPOIS DE NEE NIA HADAO TAN KATUAS ELIO NIA UMA TOO ELIO NO NIA OAN MANE FILA HISI PORTUGAL MAE TIMOR KAER KOIS NIA NO BAKU NIA TOO HALAE KIDUN MOLIK DEIT IHA MERKADU LAMA NEBA.

VICENTE XIMENES MAU-BUSAR/MAU-BOBAR DOIS NEE EMA INTEL KUPASUS NEBE AGORA HALAO PROGRAMA FOER CNRT NIAN. HUSU DEIT BA POLISIA FEDERAL AUSTRALIA NO MALAE AKTIVISTA BOOT SIRA HANESAN MR. WESLEY SMITH NO MR. BRIAN MANING.

Anónimo disse...

BLOGO PROPAGANDA FRETLIN NIAN IDA NE ema lobuk ida mak harii. Sira ne mai hosi hosi "kambada extrimista kidung-makerek".

Sira nia atan Timor oan identidade (oportunista no asimiladu politika) hanesan Arsenio Bano, Jose Manuel Fernandes, Elizario ulun-Britas ho Osorio beik, Antero Benedito Oportunista, Nuno Tjailoro ho seluk tan) mak suporta sira. Maske atan sira ne Uma Luluik iha mais siar hakarak sai atan ba "kidung-makerek" sira nafatin.

Kambada "kidung makerek" sira ne mesak kolonialista nia restu sira: sempre halo propaganda foer hodi exploita ita Timor Oan maubere ain-tanan nebe Mari Alkatiri bolu fuk lafase, kaixa-kaixote, beikten ho analfabeto (nebe iha uma-lulik))hodi sira bele UKUN ITA NAFATIN.

Sira mak hanesan tuir mai ne:

1. Raul Mosaco (Aikurus Nice), eis ministro Infrastrutura agora moris TABELE hela iha Melbourne;

2. Jose Teixeira, Fahi Makau;

3. Harold Mucho, asessor angin ribut ba Mari-Lu;

4. Mari Alkatiri rasik (agora gava an dehan nia mak halo buat hotu iha 1975);

5. Ho bandido seluk kidung makerek selu tan.

Sira nia target maka ATAKA no TOLOK Maun Boot Xanana - hodi dun nia naokten ho koruptor. Sira haluhan tiha katak nia fo nia vida tomak ba Timor oan nia libertasaun.

Sira mos ataka ema nebe suporta maun Xanana hanesan naokten, opportunista no koruptor -- hodi lohi ka exploita ita nia maluk ain-tanan sira nia sentimento emosional - nune hodi ita Timor Oan han malu nafatin no "kidung-makerek" sira bele ukun Timor-Leste hanesan sira nia avon kolonialista sira. Hakoak Boot!


Nikita Kablaki

Anónimo disse...

Jose Teixeira FAHI MAKAU,

O koalia TETUM mos la mos, interpreta buat arbiru deit. Koalia arbiru lori povo kiik nia naran, mais hakrak atu ba hadau ukun hosi MAUN XANANA.

Diak liu o ho Mari Alkatiri ba TOBA tiha... hare ten taruto, ossu dois la halimar.. halo ami sira iha Parlamento mos ulun moras hotu..

Dasar bokurten, beikten, naokten, korruptor uluk Alkatiri nia tempo.. mai lohi fali ami...

Mau-Rito

Anónimo disse...

Korupsaun: Lei Pensaun Vitalicia vs knananuk "Eh Foho Ramelau"

Dili - Wainhira Senhor Doutor sei kaer I governo nebe hanaran-an "Governo Inclusivo Impopular da Fretilin" halo ona lei ida naran "LPV - Lei Pensaun Vitalicia". Wainhira Presidente Republika Xanana Gusmao fo veto ba lei ne'e, Lu'olo ho Mari hatan hadau malu nune'e "lei ida ne'e virgula ida deit mos sei la muda". Presidente Republika iha tempo neba hare hetan impaktu a'at LPV ba sociedade nebe hasouru mukit oi-oin ho rendimentu miniu ($ 0.50) loron ida.

Se povo moris nune'e, sira nebe hanaran-an saseluk/representante povo nian labele hela deit iha uma simu osan 100%, sa tan bele hatama sasan husi liur la selu taxa ou se ex-deputadu ka ex-governante ne'e hakarak ba estrangeiro, lori ho nia familia (fen, laen, oan, etc) estadu mak selu nia viagem maibe sira mak hili hakarak tur iha VIP ka classe economico. Lei ka LPV ne'e la halo tuir lolos deit lia-fuan nebe Mari dehan iha 2005 "osan petroleo laos atu fo han fahi krekas sai bokur" basa ex-deputadu ka se deit nebe la aktivu maibe simu osan 100% hanesan lolos deit "fahi krekas nebe han to bokur". Iha Indonesia nia tempu maun alin balu hakerek musika ida dehan nune'e: "Nusa liman kabun bo'ot, ain kabun bo'ot la ba buka servisu?".

Se ita hakarak kait ho LPV "nusa ex-deputadu, ex-governante" nebe sei ho idade produtivu la ba servisu? Hein deit simu deit han deit? depois koalia ema seluk halo programa social ajuda ema nebe uluk kontribui ba ukun-an, ohin loron kbi'it laek ona, dehan korupsaun? Depois koalia kontra programa nebe apoia Ex-combatentes Libertasaun Nasional, dehan hanorin sira sai dependente "Fretilin Secretary General, Mari Alkatiri said it was important not to make people to be dependent on the pension funds for the old people and the ex-guerilla fighters but it was important to capacitate them on how to manage the money" (cit in Diario Nacional 18/1/11).

Ladun pedagogiku ka politikamente los, se kritika lei ida nebe afekta "positivamente" ema barak nia vida maibe ignora ka halo finge haluha tiha koalia kona ba lei imoral LPV... dun ema seluk koruptu maibe simu osan husi estadu ho proteksaun lei imoral LPV. Depois to'o eleisaun ba kanta musika "eh foho ramelau, taka liman iha fuan" hodi haknauk povo nia votos. A'at liu tan la hatene interpreta musika "eh foho ramelau" ninia sentidu saida "tan sa timor oan atan ba beibeik". Halo lei hodi hariku-an ne'e explora ema kbi'it laek sira. Halo povo atan ba bei-beik. Hananu "eh foho ramelau" bos-bosok depois haruka forsas tiru ema sivil ka policia liman tanan hanesan 2006, forma milisia, ne'e hatudu deit hipokrisia husi ema nebe hakarak aproveita deit ema seluk ba ninia interese rasik!

Mai ita hamutuk hasouru ema nebe hakarak hanesan ita hodi moris iha riku nia leten!

http://www.movimentoprokak.blogspot.com/

Anónimo disse...

KAMBADA KIDUNG MAKEREK NE SE?

KAMBADA KIDUNG MAKEREK ne, ema sira uma-lulic laiha, aman-inan sira lao-rai!

Sira ne uluk mai iha Timor, ka moris hosi kolonialista nia atan sira.

Balun ema diak, nebe integra aan no foti aan nudar Timor Oan, respeita ita nia kultura.

Sira termasuk KAMBADA KIDUNG MAKEREK NE, sira uma-lulik laiha ona, hakarak exploita ita Timor oan nebe iha Um-Lulik ne, liu-liu sira beik no aitanan, halo delek sira nia matan hodi - haruka ita HAN MALU.

Ikus mai, sira hakarak halo nune hodi UKUN FALI ITA... Sira lohi ita han MALU, deposi sira mak atu ukun fali ita.

Contoh mak Mari Alkatiri, Harold Mucho, Raul Mosaco (mau-TABELE), Jose Fahi Makau Teixeira ho seluk tan.

Mau-Kiak Lemorai