.
05 de Dezembro de 2010 - Sapo.tl
Ha’u hanoin katak Governu, ministériu da educação, labele implementa polítika ida, simu de’it estudante foun 2010 nian, se ne’e governu rasik maka impede joven sira nia direitu no sira nia futuru.
Se karik nune’e, hirak ne’ebé hotu ona iha tinan liubá ne’e governu sei halo saida ba sira? Governu garante ona vaga ruma ba sira? Ka ho dalan ida ne’e governu hakarak atu fó apoiu tan ba estudante sira atu halo violénsia? Tanne’e molok atu foti desizaun tenki tetu dauluk.
Na’i ulun ukun na’in sira, se ita boot sira lafó oportunidade ba sira, hatudu katak ita boot sira lapreokupa ona ho sira-nia moris ba futuru? Se ita boot sira fó resposta dehan, - sei preokupa. Entaun dalan saida mak ita boot sira atu foti, hodi rezolve? Ita boot sira uza razaun ida “valór boot laliu, valór kiik mak liu fali”, ha’u hanoin laduun loos. Ne’e hatudu katak UNTL maka halo manipulasaun? Se nune’e katak ita boot sira maka halo servisu laloos, tamba falta kontrolasaun hosi ita boot sira rasik, ministériu kompetente. Maske ne’e nudár mós instituisaun independente ida, maibé mós laoos buat privadu.
Presiza atu fó lia-fuan ruma ba komisaun ne’ebé maka halo avaliasaun laoos hamriik ho razaun ne’ebé lafolin foti ona desizaun. Ita boot sira senti loos bainhira ita boot sira-nia sala fó ba ema seluk maka hodi? Presiza haree klean molok atu foti desizaun, haree impaktu saida maka sei mosu ka impaktu saida maka estudante sira balun lakonsege kontinua sira nia estudu! Presiza hamatan ho futar domin.
Barak maka la kontinua tamba lahetan possibilidade iha parte ekonomia, ne’e mós sira maka sala? Barak maka lahetan posibilidade tamba inan aman lahakmatek durante tempu okupasaun nia laran, ne’e mós sira maka sala? Favór foti desizaun mas tenki haree.
Se mak foti desizaun? Ema boot ka ema kiik? Se ema boot tamba nia laran metin hela ba nia osan boot ne’ebé haluhan tiha povu ne’ebé maka kiik no osan laiha. Hirak ne’ebé ladauk kontinua ne’e mesak ema kiik no ki’ak nia oan. Han hemu de’it mós araska, ita boot sira hakarak atu sira tenki ba maka eskola hirak ne’ebé folin karun? Ita boot sira bé foti desizaun ida ne’e di’ak, tamba osan boot, han hemu lafalta, ne’ebé oan sira atu ba eskola iha ne’ebé de’it mós laoos problema no bele mós ba eskola iha liur, maibé ha’u laran tristi tamba kiik sira osan laiha atu ba loos ne’ebé.
Favór haree lai molok atu implementa polítika ida ne’e tamba ne’e taka dalan ba ami bé kiik, ki’ak no ladauk matenek tan funu-nia halo-halok, ami mós hakarak atu matenek hanesan ita boot ne’ebé foti dadauk desizaun, só osan de’it maka sei impede hela ami, maibé ami sei mehi nafatin atu sai ema matenek, maibé problema se ita boot sira lahatán ami atu asesu ba iha eskola ne’ebé folin kiik, hanesan UNTL.
Ami posibilidade laiha laoos ami-nia hakarak, laoos mós ami maka hili.
Oinsá atu atinji planu governu nian ne’ebé dehan “kombate ki’ak iha rai laran, se hosi fatin seluk taka fali dalan ba ema ki’ak sira atu asesu ba matenek? Programa analfabetizasaun habelar ba fatin barak ona, hafoin eskola superior, fó fali limitasaun ba ema atu asesu. Ne’e signifika saida?
Hakarak atu kombate analfabetu iha rai laran duni ka hakarak hamorin de’it naran ba mundu katak Timór mós bele ona atu hakotu be’ik? Hosi sorin seluk fali, hakarak mós atu limita de’it povu ki’ak, be’ik no kiik sira-nia oan ba ho matenek ne’ebé laduun boot?
Matenek bé ito boot sira hetan ne’e laoos ita boot sira nian, maibé Maromak nian, tan Nia mak fó isin di’ak no posibilidade, hodi nune’e ita boot sira bele hetan asesu ba matenek, se lae karik sei lafolin mós hanesan ami. Se nune’e uza sasaan Maromak nian tuir Nia domin laoos de’it tuir podér ne’ebé ita boot sira iha ba.
Ohin loron ukun-an, rai liberdade ona, ita boot sira pelumenus, partisipa mós ona iha dezenvolvimentu nia laran, maibé objetivu ida mós atu sori kiik, ki’ak no beik sira to? Se nune’e desizaun ne’e laoos taka dalan ba ema ne’ebé ho karakterístika hanesan temin ona iha leten?
Ami só hatene halo tuir de’it ita boot sira-nia desizaun, maibé ami nudár asu hakarak hatenu, karik laduun monu ba ami-nia laran. Ami sei ható obrigadu ne’ebé ita boot sira larona ho tilun, maibé Maromak hatene ba ita boot sira-nia fuan mós no laran mós.
Ami hein katak desizaun ne’e sei tetu ho didi’ak no lahaterus ami ne’ebé kiik, ki’ak no beik, ami mós hakarak matenek.
Sori ha’u ata karik lia ruma lamonu ba futar fuan.
Nuno Esménio Xavier Silva Soares
.
05 de Dezembro de 2010 - Sapo.tl
Ha’u hanoin katak Governu, ministériu da educação, labele implementa polítika ida, simu de’it estudante foun 2010 nian, se ne’e governu rasik maka impede joven sira nia direitu no sira nia futuru.
Se karik nune’e, hirak ne’ebé hotu ona iha tinan liubá ne’e governu sei halo saida ba sira? Governu garante ona vaga ruma ba sira? Ka ho dalan ida ne’e governu hakarak atu fó apoiu tan ba estudante sira atu halo violénsia? Tanne’e molok atu foti desizaun tenki tetu dauluk.
Na’i ulun ukun na’in sira, se ita boot sira lafó oportunidade ba sira, hatudu katak ita boot sira lapreokupa ona ho sira-nia moris ba futuru? Se ita boot sira fó resposta dehan, - sei preokupa. Entaun dalan saida mak ita boot sira atu foti, hodi rezolve? Ita boot sira uza razaun ida “valór boot laliu, valór kiik mak liu fali”, ha’u hanoin laduun loos. Ne’e hatudu katak UNTL maka halo manipulasaun? Se nune’e katak ita boot sira maka halo servisu laloos, tamba falta kontrolasaun hosi ita boot sira rasik, ministériu kompetente. Maske ne’e nudár mós instituisaun independente ida, maibé mós laoos buat privadu.
Presiza atu fó lia-fuan ruma ba komisaun ne’ebé maka halo avaliasaun laoos hamriik ho razaun ne’ebé lafolin foti ona desizaun. Ita boot sira senti loos bainhira ita boot sira-nia sala fó ba ema seluk maka hodi? Presiza haree klean molok atu foti desizaun, haree impaktu saida maka sei mosu ka impaktu saida maka estudante sira balun lakonsege kontinua sira nia estudu! Presiza hamatan ho futar domin.
Barak maka la kontinua tamba lahetan possibilidade iha parte ekonomia, ne’e mós sira maka sala? Barak maka lahetan posibilidade tamba inan aman lahakmatek durante tempu okupasaun nia laran, ne’e mós sira maka sala? Favór foti desizaun mas tenki haree.
Se mak foti desizaun? Ema boot ka ema kiik? Se ema boot tamba nia laran metin hela ba nia osan boot ne’ebé haluhan tiha povu ne’ebé maka kiik no osan laiha. Hirak ne’ebé ladauk kontinua ne’e mesak ema kiik no ki’ak nia oan. Han hemu de’it mós araska, ita boot sira hakarak atu sira tenki ba maka eskola hirak ne’ebé folin karun? Ita boot sira bé foti desizaun ida ne’e di’ak, tamba osan boot, han hemu lafalta, ne’ebé oan sira atu ba eskola iha ne’ebé de’it mós laoos problema no bele mós ba eskola iha liur, maibé ha’u laran tristi tamba kiik sira osan laiha atu ba loos ne’ebé.
Favór haree lai molok atu implementa polítika ida ne’e tamba ne’e taka dalan ba ami bé kiik, ki’ak no ladauk matenek tan funu-nia halo-halok, ami mós hakarak atu matenek hanesan ita boot ne’ebé foti dadauk desizaun, só osan de’it maka sei impede hela ami, maibé ami sei mehi nafatin atu sai ema matenek, maibé problema se ita boot sira lahatán ami atu asesu ba iha eskola ne’ebé folin kiik, hanesan UNTL.
Ami posibilidade laiha laoos ami-nia hakarak, laoos mós ami maka hili.
Oinsá atu atinji planu governu nian ne’ebé dehan “kombate ki’ak iha rai laran, se hosi fatin seluk taka fali dalan ba ema ki’ak sira atu asesu ba matenek? Programa analfabetizasaun habelar ba fatin barak ona, hafoin eskola superior, fó fali limitasaun ba ema atu asesu. Ne’e signifika saida?
Hakarak atu kombate analfabetu iha rai laran duni ka hakarak hamorin de’it naran ba mundu katak Timór mós bele ona atu hakotu be’ik? Hosi sorin seluk fali, hakarak mós atu limita de’it povu ki’ak, be’ik no kiik sira-nia oan ba ho matenek ne’ebé laduun boot?
Matenek bé ito boot sira hetan ne’e laoos ita boot sira nian, maibé Maromak nian, tan Nia mak fó isin di’ak no posibilidade, hodi nune’e ita boot sira bele hetan asesu ba matenek, se lae karik sei lafolin mós hanesan ami. Se nune’e uza sasaan Maromak nian tuir Nia domin laoos de’it tuir podér ne’ebé ita boot sira iha ba.
Ohin loron ukun-an, rai liberdade ona, ita boot sira pelumenus, partisipa mós ona iha dezenvolvimentu nia laran, maibé objetivu ida mós atu sori kiik, ki’ak no beik sira to? Se nune’e desizaun ne’e laoos taka dalan ba ema ne’ebé ho karakterístika hanesan temin ona iha leten?
Ami só hatene halo tuir de’it ita boot sira-nia desizaun, maibé ami nudár asu hakarak hatenu, karik laduun monu ba ami-nia laran. Ami sei ható obrigadu ne’ebé ita boot sira larona ho tilun, maibé Maromak hatene ba ita boot sira-nia fuan mós no laran mós.
Ami hein katak desizaun ne’e sei tetu ho didi’ak no lahaterus ami ne’ebé kiik, ki’ak no beik, ami mós hakarak matenek.
Sori ha’u ata karik lia ruma lamonu ba futar fuan.
Nuno Esménio Xavier Silva Soares
.
2 comentários:
PhD. iha ita nia Ministro nia kotuk nee' fohan tiha fahi.. nln Joao Cancio...
UNTL merece simu jovens sira nebe mak hakarak estuda no buka matenek. UNTL ne'e estadu nian, nune tenke servisu tuir povu nia hakarak, labele hanoin simu deit joven matenek, maibe tenke hanoin sira be beik ne'e mak presiza matenek.
Enviar um comentário