.
Josefa Parada - Sesta, 10 Dezembru 2010 - SUARA TIMOR LOROSAE
DILI-IV Governu Konstitusional kala tenke fera ulun iha aprezentasaun Orsamentu Jeral do Estadu ba 2011 mai. Basa’a kuaze membrus parlamentares deklara hetan konfuzaun bo’ot ba orsamentu ne’e tanba mosu fundus rebo-rebo hahu husi fundus konbinadas, fundus infras-etrutura no fundus Dezenvolvimentu Rekursu Humanus.
Iha Orsamentu 2011, governu aprezenta proposta orsamentu ho modelu foun. Por-exemplu, Ministeriu ualu ne’ebe iha sei menus funsaun supervizaun ba projetu bobot iha sira nia ministeriu tanba tama hotu iha Fundus konsolidasaun, ne’ebe fahe ba fundus rua, fundus iha Konselhu Administrasaun Estadu ne’ebe kontrola husi Sekretariadu foun ho naran Agente Dezenvovimentu Nasional (ADN), ne’ebe fahe ba fundus kombinadas milaun U$1.80, fundus infra-estrutura milaun U$317.3 no ba fundus Dezenvolvimentu Rekursu Humanus milaun U$25.
Konfuzaun bo’ot mosu tanba kuaze membrus parlamentares la hetan justifikasaun klaru husi governu konaba mekanismu ezekusaun fundus hirak ne’e, inklui fatin no projetu husi ministeriu hirak mak sei tama iha fundus tolu ne’e.
Ministra Finansas Emilia Pires iha nia aprezentasaun hateten, fundus tolu ne’e importante tebes atu konsentra ezekusaun hotu iha Konselhu de administrasaun iha ne’ebe sei observa husi ADN.
ADN sei responsabiliza ba ezekusaun fundus infra-estrutura ne’ebe sei konsentra ba projetu bo’ot husi ministeriu hotu.
“Sekretariu ne’e nia ekipa sei mai husi delegasaun ministeriu hotu ne’ebe sei hili husi kada ministeriu,” deklara Minitra Emilia.
Fundus Dezenvolvimentu Rekursu Humanus, tuir planu sei delega ba Ministeriu Edukasaun ho nia estrutura ne’ebe sei iha prosesu debate.
“ Ami iha hanoin ona atu monta fundus ne’e iha Edukasaun tanba liga ba kapasitasaun rekursu humanus. Maibe, sei iha debate nia laran atu hare didiak,” esplika Emilia.
Josefa Parada - Sesta, 10 Dezembru 2010 - SUARA TIMOR LOROSAE
DILI-IV Governu Konstitusional kala tenke fera ulun iha aprezentasaun Orsamentu Jeral do Estadu ba 2011 mai. Basa’a kuaze membrus parlamentares deklara hetan konfuzaun bo’ot ba orsamentu ne’e tanba mosu fundus rebo-rebo hahu husi fundus konbinadas, fundus infras-etrutura no fundus Dezenvolvimentu Rekursu Humanus.
Iha Orsamentu 2011, governu aprezenta proposta orsamentu ho modelu foun. Por-exemplu, Ministeriu ualu ne’ebe iha sei menus funsaun supervizaun ba projetu bobot iha sira nia ministeriu tanba tama hotu iha Fundus konsolidasaun, ne’ebe fahe ba fundus rua, fundus iha Konselhu Administrasaun Estadu ne’ebe kontrola husi Sekretariadu foun ho naran Agente Dezenvovimentu Nasional (ADN), ne’ebe fahe ba fundus kombinadas milaun U$1.80, fundus infra-estrutura milaun U$317.3 no ba fundus Dezenvolvimentu Rekursu Humanus milaun U$25.
Konfuzaun bo’ot mosu tanba kuaze membrus parlamentares la hetan justifikasaun klaru husi governu konaba mekanismu ezekusaun fundus hirak ne’e, inklui fatin no projetu husi ministeriu hirak mak sei tama iha fundus tolu ne’e.
Ministra Finansas Emilia Pires iha nia aprezentasaun hateten, fundus tolu ne’e importante tebes atu konsentra ezekusaun hotu iha Konselhu de administrasaun iha ne’ebe sei observa husi ADN.
ADN sei responsabiliza ba ezekusaun fundus infra-estrutura ne’ebe sei konsentra ba projetu bo’ot husi ministeriu hotu.
“Sekretariu ne’e nia ekipa sei mai husi delegasaun ministeriu hotu ne’ebe sei hili husi kada ministeriu,” deklara Minitra Emilia.
Fundus Dezenvolvimentu Rekursu Humanus, tuir planu sei delega ba Ministeriu Edukasaun ho nia estrutura ne’ebe sei iha prosesu debate.
“ Ami iha hanoin ona atu monta fundus ne’e iha Edukasaun tanba liga ba kapasitasaun rekursu humanus. Maibe, sei iha debate nia laran atu hare didiak,” esplika Emilia.
Ba Dezenvolvimentu rekursu Humanus, Ministra deklara laos ba deit ajente publiku, maibe inklui mos ajente privadu sira seluk ne’ebe iha nesesariu atu hetan mos kapasitasaun.
Emilia la simu pozisaun membrus parlamentares katak kriasaun fundus ne’e hatudu inkapasidade ministeriu nian no lakon konfiansa ba sira nia kapasidade.
“Ida ne’e lalos ida, tanba bainhira governu hala’o atividade ne’e iha sentral, ministeriu ida-idak sei aproveita atu hadia an hodi kapasita an diak liu tan,” argumenta ministra.
Xefi Bankada PD, Adriano do Nascimento kestiona makas ba programa ne’e tanba la iha liu esplikasaun husi governu konaba mekanismu ezekusaun ba fundus hirak ne’e. tuir nia katak objeitivu husi programa ne’e diak ona. Maibe nia mekanismu mak kria komplikadu bo’ot.
“Nia mekanismu oinsa, projeitu hirak ne’e atu halo oinsa no ADN ho ministru sira nia funsaun oinsa?. Keta halo sai tan fali hanesan Fundus estabilizasaun Ekonomia (FEE) ne’ebe illegal tiha iha ikus,” komenta Adriano.
Tuir nia katak, se iha tan fundus ne’e, Ministeru sira atu halo kontrolu oinsa ba sira nia projeitu ne’ebe tama iha fundus hirak ne’e. tanba importante kualker programa ruma tenke ezekuta tuir lei.
“Intermus politika, ida ne’e normal se governu hakarak kria fundus oioin. Maibe, ba mekanismu ezekusaun, por vafor fo detalhus ituan sela’e ami defisil atu halo kontrolu ,” deklara deputadu PD Rui Menezes.
Nune’e mos xefi bankada PUN Fernanda Borges ne’ebe konsidera kriasaun fundus hirak ne’e hanesan konfuzaun bo’ot ba sira. “Ida ne’e komplikadu bo’ot. Tanba pelumenus tenke aprezenta netik dekretu lei ka sebele lei ruma konaba funsaun husi ADN ne’e antes debate OJE 2011. sela’e ami lahatene, tanba tenke esplika funsaun Konselhu Ministru ho Ministru iha ADN ne’e oinsa,” komenta Borges.
Tanba estrutura ADN tenke klaru inklui Komisaun Aprovizionamentu nia kompetensia no diriji husi se. “ Regras ne’e atu oinsa iha komisaun aprovizionamentu no semak atu diriji. Keta halo ulun moras hanesan tan ida Iha gabineti Eis VPM Mario Carascalão (STA),” dehan tan Borges.
Borges mos ejiji atu tenke aprezenta lista projeitu hotu ne’ebe tama iha fundus hirak ne’e atu bele fasilita diak liu tan prosesu fiskalizasaun husi PN.
Ba kestaun ne’e MF Emilia promote sei aprezenta lalais lista ne’e mai iha tempu badak tanba sei iha hela prosesu halo Free balance. qdy
.
2 comentários:
Kaiseru iha Australia ida ne'e mos bele sai Ministra das Finanças da RDTL ne'e hau konfuzu liu, halo osan timor lakon barak tamba lahatene halo konta no estimasaun orsamentu, nia hein asina deit tamba advisor barak liu.
fundus nebe konsidera ne'e importante duni ba ddezenvolvementu.liu-liu iha arrea kapasitasaun rekursu humano. maibe alokasaun orsamentu ba ministerio nebe kompetencia presiza estuda didiak katak implementa duni ka lae? tenke avalia fila fali programas sira durante ne'e, liuliu edukasaun lao diak ona ka lae? karik tuir duni objetivo nasaun nian? ka orsamentu barak nebe alokaba fo fali benefisia ba sira nia aan e haluha tiha dezenvolvementu nebe timor ijiji. obrigado.
Enviar um comentário