Sexta-feira, 10 de Dezembro de 2010

BATAR 5 TONELADAS ESTRAGUS

.
Josefa Parada - Sesta, 10 Dezembru 2010 - SUARA TIMOR LOROSAE

FATUBERLIU-Foin-sae Tekniku Agrikultura (FTA) Loke no Suporta Comunidade Nia (Losconi) ne’ebe hola fatin iha area Suku Fatucahi, Sub-Distritu Fatuberliu, fulan Abril liuba konsege produs batar 12 toneledas. Husi numeru nee, 5 toneladas hetan estragus total.

Tuir Kordenador FTA-Losconi Sabino Mendes de Jesus, batar 5 toneladas estragus tamba sira laiha armazen hodi tau ba. Desde ejisti iha Fatuberlihu, FTA-Losconi halao ninia knar iha divisaun tolu: Pequariu, Agronomi, no Produsaun Alimentar.

Ba tinan ida nee, Produsaun Alimentar ne’ebe sira hetan konta hamutuk batar 12 toneladas. Husi numeru nee, 5 toneladas hetan estragus tamba razaun refere. Husi 5 toneladas nee, balu estragus tamba animal hakiak. Komunidade husik livre deit sira nia naimal hakiak. Terseiru, sira laiha makina hodi tohi batar. Nomos tamba impaktu husi iklima udan. Tan nee, sira nia batar 5 toneladas nee lori ba mercado ema la sosa tamba batar fuhuk, hatete Sabino Mendes de Jesus bainhira STL hasoru iha Fatucahi, semana hirak liuba.

Iha fulan hirak liuba, nia dehan, husi batar 12 toneladas nee, komunidade balu ba sosa kada kilograma ida $0,50 centavos. Batar ne’ebe ladun iha kualidade diak, sira fa’an kada kilograma $30.00 centavos. Konta hamutuk, husi batar ne’ebe sira fa’an, hamutuk toneladas 7, entertantu 5 toneladas aat.

Komenta konaba programa governu, “Povu Kuda, Governu Sosa”, katak Sabino, iha tinan kotuk, MTCI promosa ba atu sosa produtu lokal. Haruka povu ha’rii kompania no halo koperativa para governu bele sosa sira nia produtu. Bazea ba promesaun MTCI nee, “Ami konsege forma tiha ona koperativa maibe ami ha’re prosesu birokrasia MTCI kleur liu. Ami hein kleur tebes, i to’o produtu sira sai aat hotu,” hatete Sabino.

Realidade ida nee, “Ita bele dehan, MTCI bosok deit povu. Fofoun governu promesa atu sosa produsaun povu. Haruka Povu Kuda, Governu Sosa. Tau kuadru bar-barak iha Timor Leste laran tomak, maibe nofin, governu bosok deit. Governu la sosa povu nia produtu,” nia dehan.

Entertantu, Xefi Suku Fatucahi Duarte de Jesus informa, iha fulan kotuk Direktora MTCI Florentina ba iha neba, promosa ba povu katak MTCI sei sosa sira produtu maibe ate agora, MTCI la ba sosa. “Ne’e signifika katak, Direktora MTCI nee mai bosok deit povu,” nia reforsa.

FTA-Losconi ha’rii hodi hatan joven sira ne’ebe remata ona estudu husi SPP Natarbora maibe la kontinua ba universidade tamba ekonomia familia la subsienti. Tamba razaun nee mak sira kordena ho autoridade lokal no adat nain sira hodi ha’rii FTA-Losconi iha Fatucahi. Tama ba grupu ida nee, laos deit joven sira husi SPP Natarbora maibe mos joven sira husi distritu 13. Peskalizador FTA-Losconi, Paul Sarmento aumenta.

Grupu nee ha’rii iha tinan 2007. I fulan hirak liuba, Presidente Jose Ramos Horta konsege ba ha’re ona FTA-Losconi. Ate agora, membru FTA-Losconi konta hamutuk ema nain 14. Sira mai husi distritu 13. Oras nee dadaun, FTA-Losconi iha ona area agrikultura potensia kuaze 20 hektares.

Responde batar 5 toneladas husi FTA-Losconi ne’ebe hetan estragus, Assistensia Produsaun Alimentar Distritu Manufahi, Andre Alves hatete, sira nia batar labele fa’an tanba batar fuhuk.

Entertantu, produsaun batar iha Weberek, Suku Dotik, Sub Distritu Alas, kuaze 171 toneladas. Husi numeru nee 90 toneladas hetan estragus tamba rai kleur demais. Sira rai hela hodi hein MTCI atu ba sosa maibe MTCI nunka hatudu ninia oin ba iha neba. Nunka ba sosa to’o batar hirak nee aat hotu, hatete Kordenador Agrikultura Weberek Carlos da Silva ba STL iha Surikmas, Dili, Segunda (6/12).

“Tamba nee hau dehan deit katak, programa governu dehan Povu Kuda, Governu Sosa, tau kuadru iha fatin hotu-hotu, hanesan propaganda politika deit. Bosok deit povu,” katak Carlos da Silva. Ho kazu nee, nia husu atensaun MTCI atu labele bosok povu ho programa ne’ebe lalos. gus
.

1 comentários:

João Branco disse...

Parabéns se mak inventa "iklan" ida ne'e?