Quinta-feira, 11 de Novembro de 2010

Governu “preparadu” atu oferese Woodside modelu ba Greater Sunrise, ho gazodutu iha kosta súl

.
11 de Novembro de 2010 - sapo.tl

Governu timor-oan fó sai ohin katak preparadu ona atu oferese Woodside modelu ida ne’ebé progresivu atu dezenvolve kampu Greater Sunrise, ho gazodutu ida badak, diretamente ba kosta súl Timor-Leste.

“Timor-Leste preparadu agora atu oferese Woodside nó ninia parseiru konsórsiu ho modelu ida progresivu ba dezenvolvimentu kampu nian, ho gazodutu ne’ebé badak diretamente ba kosta súl Timor-Leste”, divulga iha komunikadu porta-voz husi Governu, Ágio Pereira. Tuir Komunikadu, “Governu Timor-Leste fó ona oferta ida konabá aselerasaun planu dezenvolvimentu gazodutu ho 150km, dezde Greater Sunrise bá to’o Kosta Súl Timor-Leste.

Governu pasa ona tinan tolu iha análize, avaliasaun sira nó palnu kuidadozu atu garante katak opsaun Timor-Leste sei hili ne’e seguru liu, ida ne’ebé sei iha kualidade/presu ba interveniente sira nó asionista sira nó ida ne’ebé teknikamente viavél liu hodi maximiza retornu”, esklarese teztu ne’e.

Ba Ágio Pereira, “ne’e oras atu konsidera abordajén ida ne’ebé multifasetadu ba dezenvolvimentu Greater Sunrise, ho forma ida atu harii koredór kosta súl hodi nune’e posibilita kuadru ida seguransa rejionál ne’ebé forte liu tán, hanesan atu aselera nó maximiza retornu sira ba interveniente nó asionista sira husi parseiru konsórsiu nó liuliu ba Povu Timor-Leste”.

Sita ho nune’e relatóriu ida iha tinan 2003 husi Power Centre Austrália, konabá situasaun Greater Sunrse, Ágio Pereira hanoin fali katak iha alutra ne’ebá konsórsiu konsidera de’it proposta rua ba dezenvolvemintu: ligasaun área ba gazodutu subakuátiku planea hahu husi Bayu-Udan, iha Austrália, nó instalasaun ida iha tasi leten ba gás naturál-been.

Relatóriu ida ne’e duni hatudu ona katak proposta ba prosesamentu operadór sira prefere ona, Shell nó Woodside, ne’e instalasaun ida iha tasi leten ba gás naturál-been iha tasi. “Projetu ida ne’e estuda ona dezde tinan 1999. Fulan neen depois de Timor-Leste sai nasaun ne’ebé resente iha mundu, hatudu ona katak Shell nó Woodside sei investe tokon 11 iha teknolojia instalasaun sira iha tasi leten ba gás naturál –been ba Greater Sunrise”, refere.

Planu hirak ne’e selesiona ona iha tinan 2008, wainhira Timor-Leste estabelese ona reguladór ida ativu ba klase mundiál, abordajén ida oinseluk konabá saida mak sei sai papél ida normativu husi reguladór sira, hirak ne’ebé kada vés sei sai pasivu liu tán iha ekilíbriu solusaun merkadu ho operadór petróleu nó gás, ho konsekuénsia ba nivél ne’ebé piór iha dezastre ambientál sira ida ne’ebé mundu asizte ona iha tinan hirak foin dadaun ne’e”, dehan ona porta-voz Governu ne’e.

Ikus mai “Laran-mukit, ba Shell nó Woodside ignora tiha kestaun konabá soberania, sira halo ona ho operadór sira nó ne’ebé difikulta situasaun Timor-Leste nian.

Governu Timor-Leste agora preparadu ona atu oferese ba Woodside nó sira ninia parseiru konsórsiu sira modelu ida progresivu ba dezenvolvimentu iha kampu, ida ne’ebé estabelese ona parámetru foun ida referénsia globál iha prátika ida di’ak entre operadór sira nó nasaun sira iha liu husi dalan dezenvolvimentu”, hakotu.
.

0 comentários: